Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Sabel Communicatie. Op Posted on 18 april, 2012by

KoppenAls bladenmaker kijk ik met meer dan gemiddelde belangstelling naar de vele tijdschriften die voorbijkomen. Een van de leukste dingen is het lezen van koppen. Wat hebben de bladenmakers bedacht? Is het een leuke of saaie kop? Weet ik meteen waar de tekst over gaat of ben ik door een hint alleen maar nieuwsgierig gemaakt? Verleiden ze me om het verhaal te lezen? Enkele tips voor tekstschrijvers en bladenmakers over het betere kopwerk.

1. Wat is het doel en de functie van de kop? Context!

Beatrix en Rutte

Een goede kop maakt duidelijk waar de tekst (ongeveer) over gaat en verleidt de lezer om verder te lezen. Logisch. Toch zijn er veel soorten koppen. Bij een nieuwsbericht past een kernachtige kop, vaak zonder franjes als lidwoorden en met weinig of geen werkwoorden. Verrassing of kwinkslagen zijn uit den boze. Bij een interview misstaat zo’n nieuwskop al snel; je zoekt meer de verbeelding, de emotie en de verleiding, bijvoorbeeld met een citaat. Soms is het citaat zelf het nieuws, dat kan dan weer een goede nieuwskop zijn: Rutte: ‘Beatrix treedt af’. Was het citaat van mij in plaats van de premier, dan was het geen nieuws.

Korte koppen, van 1 tot 3 woorden, passen mooi bij columns, sfeerartikelen en achtergrondartikelen. Ze prikkelen en verleiden, geven soms een voorzichtige doorkijk naar de inhoud, maar dekken zelden het gehele verhaal of onderwerp af.
Ook het soort uitgave bepaalt de sfeer van de kop. In een wetenschappelijk magazine verwacht je koppen die exact het onderwerp omschrijven en in een publiekstijdschrift spreken koppen bij voorkeur tot de verbeelding, is creativiteit met taal verlangt.

Dus: de context, het medium en de functie van het artikel of bericht bepalen in grote mate de woordkeuze en de lengte van een kop.

Voorbeelden:

  • Diëtisten stappen naar rechter om bezuiniging (nieuwskop)
  • Meer dan 350 doden bij brand gevangenis Honduras (nieuwskop, zonder lid- of werkwoorden)
  • Dat ene moment (bij een achtergrondartikel, reportage of interview over de Zilveren Camera)
  • ‘Hij kon er niet meer tegen’ (interview met moeder over de zelfmoord van haar zoon)

2. Vermijd open deuren en clichés

Met open deuren, clichés en marketingtaal haakt de lezer snel af. Een cliché is al zo vaak gebruikt, dat hij eigenlijk niets meer zegt. Omdat iedereen ze kent, is het verleidelijk ze toch te gebruiken. Maar clichés trekken nauwelijks aandacht, zijn nietszeggend en daarom niet geschikt als kop.
Ook bij marketingtaal haken lezers af. ‘Beurs weer een succes’ functioneert alleen als nieuwskop wanneer de lezer weet dat er een paar slechte beursjaren waren. En leg dan ook in het bericht uit waarom dit jaar wel een succes was.

Voorbeelden:

  • Zwolle maakt het verschil
  • Landbouw komt weer van de grond

3. Maak niet alle koppen hetzelfde

Luie bladenmaker

Zit je in de eindredactie- of opmaakfase van je magazine, dan is het een geschikt moment om alle koppen eens naast elkaar te leggen.Zit er genoeg afwisseling in of herhaal je vaak het kunstje van een chapeau (bovenkop) in combinatie met een citaatkop? Of zijn er woorden, zoals bedrijfs- of merknamen die heel vaak terugkeren in koppen en streamers? Let ook op vraag- en uitroeptekens. Gebruik deze alleen als ze toegevoegde waarde hebben; een kop krijgt per definitie aandacht en hoef je niet te verzwaren met een uitroepteken. Dit wekt eerder weerstand.

Ook herken ik geregeld de ‘luie bladenmakers’: boven het artikel, in de inhoudsopgave en op de cover staan dan telkens dezelfde woorden. Op alle 3 de plaatsen wil je de lezer verleiden: pak me, zoek me op, lees verder. Maar de context van een covertekst, inhoudsopgave of artikelkop is toch verschillend, dus schrijf hiervoor passende teksten.

Voorbeelden:

  • Opeens ben je haar baas (covertekst)
  • Baas van oud-collega’s (inhoudsopgave)
  • KIJK UIT wat je zegt in de kroeg (kop bij artikel)

4. Spitsvondigheid helpt, maar sla de plank niet mis

Lous Haasdijk RTL Boulevard

Spitsvondige koppen zie ik graag. Vooral als ze goed doordacht, onverwacht en creatief zijn. Het is wel moeilijk om goede gevatte
woordspelingen of alliteraties te bedenken. Bij RTL Boulevard krijgt elk onderwerp een titel met een woordgrap. Soms zijn deze spitsvondigheden leuk, meestal niet. Brand je er dan ook niet aan, tenzij je zeker bent van je zaak. Ook hier geldt: overdaad schaadt. Bovendien heeft niet iedereen dezelfde humor. Dit betekent dat je jouw lezersgroep moet kennen. Een grote schare allochtone lezers is minder bekend met typisch Nederlandse uitdrukkingen (op het matje komen, een scheve schaats rijden) en daarom begrijpen ze woordgrappen minder snel. En pas bij jongeren op voor begrippen die uit de mode zijn geraakt. Denk bijvoorbeeld aan haarlemmerolie en ijs en weder dienende.

Voorbeelden:

  • Rashond, vaak kat in de zak
  • Minder zout smaakt naar meer
  • ProRail is elektrische auto’s op het spoor
  • Duinbranden: pyromanen steken elkaar aan
  • Komd een kind van de basisschool
  • Kop van Jut – Ontdekkingsreis door Noord-Denemarken
  • Van boek naar doek
  • Fuck Facebook

5. Eerst het beeld, dan de kop

Ik geniet van een blad waarin koppen en beelden elkaar versterken en afzonderlijk minder of niet werken. Bij een goede foto – aandachtstrekker nummer 1 – past vaak een hele korte kop.
Ook de typografie van de kop helpt mee, bijvoorbeeld om nadruk op een woord te leggen.

Voorbeelden:

  • Vingerverf (bij een foto en artikel over nagellakken)
  • Ik mag er wezen (bij een foto van iemand met een verminking)
  • 207 cm (bij een artikel over lange mensen, op de foto staat een lange man ingeklemd tussen de randen van de pagina)
  • Ik heb GEFAALD als manager

6. Laat een ander het doen…

Als auteur van een artikel heb je lang aan je stuk gewerkt, geschaafd, ingekort, herzien.. Je bent er helemaal in thuis, het is je kindje geworden. Precies daarom is het beter wanneer je een collega de koppen en streamers laat maken. Die kan meer afstand nemen en er met een frissere blik meer originaliteit in leggen. Het levert meestal leukere, gedurfde en creatieve koppen op. Bovendien moeten artikel en inleiding ook los van elkaar overeind blijven.

7. Kort en krachtig

Schrijven is schrappen. Dat geldt ook voor koppen. Lange koppen met veel woorden zijn een drama voor de opmaak en vervelend om te lezen. Dat geldt ook voor lange, samengestelde woorden. Probeer daarom eens een vuistregel aan te houden dat een kop niet langer wordt dan 4 woorden van elk maximaal 3, maar het liefst 2 of minder lettergrepen.
Gebruik ook zo veel mogelijk de tegenwoordige tijd, zelfs als het nieuws gisteren gebeurde.
Afkortingen mogen wel, mits heel bekend: EU, PvdA, Aow.

Verder lezen

  • Handboek tijdschrift, ISBN 978-90-73187-69-6
  • Diverse bundels van BLDNDKTR Rob van Vuure: Pas op, u wordt verleid! en Het lingeriedenken. Creatief bladenmaken, succesvol communiceren
  • Stijlboek NRC Handelsblad

Reacties

2 Responses over “7 tips voor knappe koppen”

  1. Interessante verhaal. Ik werd vooral getrokken door de kop, want ik verzamel knappe (kranten)koppen op http://www.telegraafjes.nl en op de Facebook-pagina http://www.facebook.com/pages/Knappe-koppen-Telegraafjes-en-andere-aandachttrekkers/144334685642042 ;-)

  2. Bedankt voor je leuke reactie, Johan. Jouw websites kendie ik nog niet, maar ga ik zeker volgen!

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.