Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Radboud Universiteit. Op Posted on 22 december, 2011by

Met een plenaire lezing van prof. Art Graesser startte op woensdag 21 december de VIOT conferentie 2011 in Leiden. Terwijl de hele stad in rep en roer is vanwege Het Glazen Huis op de Beestenmarkt, verzamelen taal- en communicatiewetenschappers zich bij de universiteit. Met een beetje humor en een stevig gevulde PowerPoint-presentatie over onder meer taalgebruik in speeches van grote leiders, leidt Graesser het thema ‘Taalgebruik en Diversiteit’ in.

Na de aftrap is het voor de melange van jong en oud onderzoekstalent tijd voor koffie. Opvallend zijn de zelfverzekerde blikken van de ervaren onderzoekers, naast de zenuwachtige lachjes van het jongere talent. Een lezing geven voor een zaal vol intellectuele academici is toch wel zenuwslopend. Om 11 uur is het tijd voor de eerste ronde lezingen: Begrijpelijke Taal 1, Politiek Taalgebruik, Speeches of Juridische Taal. In de tweede ronde wordt een lezing gegeven over lachen tijdens VIOT-lezingen. Een punt van aandacht dus, tijdens het geconcentreerd luisteren naar de toespraken.

Beeld toevoeging bij tekst, of tekst toevoeging bij beeld?

Op de tweede verdieping van het Lipsiusgebouw van de Faculteit der Geesteswetenschappen vindt de lezing Begrijpelijke taal 1 plaats. De inleidende boodschap: begrijpelijke taal is niet alleen een academische aangelegenheid, maar heeft ook maatschappelijke relevantie. Het is van belang onderzoek over begrijpelijke taal om te zetten naar effectieve communicatie. Hierna vertelt prof. Leo Lentz over de Kennisbank Begrijpelijke Taal, aan de hand van iets te veel voorbeelden van onderzoek naar de invloed van beeld op het begrip van geneesmiddeleninformatie. De kern van de presentatie is dat de oprichters streven naar een volledige Kennisbank, maar dat die garantie er (nog) niet is. Studenten en andere gebruikers moeten aanvullende literatuur elders opzoeken.

De tweede lezing van deze ronde over begrijpelijke taal wordt verzorgd door dr. Charlotte van Hooijdonk. Ook zij gaat in op de rol van beeld bij de begrijpelijkheid van teksten. Uit haar presentatie en de discussie die daarop volgt rijst de vraag: waarom wordt wel gekeken naar de rol van beeld bij tekst, en niet andersom? Deze vraag komt voort uit het uitblijven van significante invloed op de begrijpelijkheid van tekst door beeld. Teleurstellend, omdat altijd aangenomen is dat beeld toegevoegde waarde heeft, terwijl we nu misschien moeten concluderen dat dit niet zo is.

Tot slot vertelt dr. Pander Maat over verschillende instrumenten (tools) om leesbaarheid te meten. Uit onderzoek blijkt dat de tools niet zozeer feitelijk tekstbegrip meten, maar inschattingen van taalniveaus. En door de verschillende toekenningen van tekstkenmerken door de tools, komen er meer dan eens verschillende niveaus uit. Empirisch begripsonderzoek zal moeten helpen de tools te optimaliseren.

Het Lipsiusgebouw

Het Lipsiusgebouw

Het eerste blok lezingen over begrijpelijke taal bevat zinnige inzichten. Humor tijdens de presentaties wordt lastig bevonden. Af en toe wordt er een poging gedaan door een van de sprekers, maar dit komt matig uit de verf.

Tijdens de lunch kan iedereen nieuwe energie opdoen, dankzij de koffie en broodjes die klaar staan. Na een uur complimentjes, diepzinnige opmerkingen en de nodige grapjes te hebben uitgewisseld, wordt het tijd voor het tweede blok lezingen: Begrijpelijke Taal 2, Constructies en Perspectief, Humor/Speeches en Visuele Communicatie 1.

‘Nadelen digitalisering treft vooral kwetsbare doelgroepen’

Op de begane grond wordt het tweede blok lezingen gehouden over de invloed van digitalisering op begrijpelijkheid. In een razendsnel tempo, maar op humoristische wijze vertelt Jos Hornikx over de gevolgen van digitalisering op de begrijpelijkheid van informatie over complexe producten. Geschreven tekst aanpassen voor het digitale kanaal blijkt een tendens. De digitale teksten bevatten kortere zinnen, veel kopjes, alinea’s en foto’s om zo het begrip van de lezer te vergroten.

De nadelen van digitalisering treffen vooral kwetsbare doelgroepen. Hornikx adviseert toezichthouders om aanbieders op de vingers te tikken, om zo de consument te beschermen. De interessante, doch vluchtige presentatie roept veel vragen op, die Hornikx zo helder mogelijk beantwoordt.

De trotse jonge promovenda Sanne Kruikemeier vertelt in de tweede lezing over digitale communicatie tussen burger en overheid. Overheidsinstanties zijn zeer enthousiast over de verschillende kanalen waarover zij informatie kunnen verspreiden. Ook dit onderzoek bevestigt het probleem van het bereiken van de ‘zwakkere’ doelgroepen. Een andere zorg is de vindbaarheid van informatie en het grote scala aan mogelijkheden die nog toegepast moeten worden.

Promovenda Maaike Jongenelen schetst de toekomst van de digitale communicatie als volgt: de lezer hoeft de informatie niet te vinden, de informatie vindt de lezer. De verschillende onderzoeken hebben allemaal eenzelfde eindnoot: personalisering en informatie op maat lijken voorspellers van de toekomst. Jongenelen benadrukt wel: ‘Begrijpelijkheid op zich is niet de heilige graal’. Dit laatste lijkt weerstand en verdediging op te roepen, vooral bij prof. dr.Ted Sanders. Volgens hem begint alles bij begrijpelijke taal. Zonder dit aspect kan een kanaal überhaupt niet slagen.

Zeer kritische noten aan het eind van de dag

Na een koffiepauze beginnen de lezingen Autoriteitsargmentatie, Begrijpelijkheid, Taalkenmerken en Visuele Communicatie 2. De eerste presentatie wordt verzorgd door drs. Roosmaryn Pilgram. Zij vertelt over argument by authority en hoe bijvoorbeeld artsen dit argument misbruiken. Hoewel ze enthousiast de specifieke deugdelijkheidsvoorwaarden voor dit type argumentatie voor een arts vertelt, blijft een duidelijke conclusie uit. Buiten wordt het donker, binnen grimmiger. De maximale capaciteit waarop informatie nog goed kan worden opgenomen, is wel zo’n beetje bereikt. De presentaties van dr. Van Laar over argumentatieschema’s vanuit Hamblins dialectische perspectief en dr. Snoeck Henkemans en dr. Wagemans over deskundigheidsargumentatie worden gevolgd door zeer kritische vragen. Opvallend is een opmerking van Wagemans: “Tsja, wat verstaan we onder een schema?”. Misschien is dat een idee voor een onderzoek: een schema maken dat toepasbaar is op alle typen autoriteitsargumentatie?

Ondanks het laatste, toch wat taaie blok over argumentatie, belooft deze dag mooie en leerzame momenten voor de andere conferentiedagen. Wat betreft humor in VIOT-lezingen: daar moet nog op geoefend worden.

Meer informatie

Kijk voor meer informatie over de VIOT conferentie 2011 op de website.

Reacties

2 Responses over “Aftrap VIOT 2011: “Begrijpelijkheid op zich is niet de heilige graal””

  1. Mooi verslag Renée, bedankt!

  2. Een samenvatting van deze tekst zoals ik deze ‘begrijp’ luidt: begrijpelijkheid van een tekst is geen garantie dat het gewenste effect (bijv. gedragsverandering) optreedt, het is wel een voorwaarde om de boodschap te laten overkomen. Deskundigen zijn het nog niet eens over de vraag hoe begrijpelijkheid tot stand wordt gebracht. Hiervoor is meer specifiek (empirisch) onderzoek nodig.

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.