Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van CommuniCadans. Op Posted on 23 december, 2011by

De PVV heeft een hekel aan hoofddoekjes. Links stelt daar iets tegenover: een pleidooi voor afschaffing van het woord allochtoon. Ik wil geen nieuw hoofdstuk schrijven voor Het multiculturele drama van Paul Scheffer, ik wil de vraag beantwoorden: wat moeten we met dat woord en andere beladen termen in de Nederlandse taal?

Is het woord allochtoon beladen?

Sommigen doen het woord allochtoon in de ban, omdat de betekenis negatief zou zijn en het accent wordt gelegd op onderscheid in plaats van verbinding. Omdat taal bedoeld is om aan te wijzen waarover je spreekt, kan een woord inderdaad als onderscheidend worden ervaren. Dit geldt voor allochtoon net zo goed als voor Limburger, werknemer, werkgever, homo, hetero, dakloze en junk. Deze woorden verschijnen dagelijks in het nieuws, ook in stukken van de overheid. En waar rechts geneigd is problemen te benoemen die er niet zijn, heeft links het imago panisch te gaan ontkennen dat er problemen zijn. Vooral bij bepaalde bevolkingsgroepen: als 5.500 inwoners van de provincie Groningen zich melden om hun buren ‘in zee te duwen‘, komen er geen geschokte reacties uit Den Haag.

Onduidelijk blijft wie het negatieve karakter van allochtoon ervaart en hoe dat is vastgesteld. Ik ken zelf niemand voor wie dit geldt en ook op internet krijg ik niet de indruk dat er sprake van is. Zie bijvoorbeeld de Republiek Allochtonië en de politieke partij Islam Democraten die het woord gebruikt in allerlei tweets. Ook bekende allochtonen als Adjiedj Bakas gebruiken het woord naar hartelust. Ik zelf denk dat het woord een bijdrage levert aan de taal, zoals de aanwezigheid van allochtonen onze cultuur kleurrijk maakt.

Welke beladen woorden heeft de Nederlandse taal (gehad)?

Allochtoon is opvolger van gastarbeider en buitenlandse werknemer. Daarmee maakt het woord deel uit van de eufemismetredmolen, zoals onder meer werkster en gehandicapte. Een verschijnsel dat volgens taalkundige Frank Jansen ertoe leidt dat nieuwe termen vaak weer vervangen worden, omdat ze op den duur  dezelfde negatieve lading krijgen. In de roerige jaren 60 en 70 zijn woorden als ras en volk besmet geweest, omdat ze deel uitmaakten van de ideologie van het nazisme. Bij allochtoon is daar geen sprake van, het woord is bedacht door sociologe Hilda Verwey-Jonker, die bepaald niet rechts was.

Er zijn mannen die schamper praten over vrouwen en omgekeerd, gelukkig is dit nog geen reden geweest voor een voorstel om deze woorden af te schaffen. De naam van iedere politieke partij wordt wel eens meewarig uitgesproken, en ook dat is nog geen reden voor naamsverandering geweest.

In het buitenland zijn 2 duidelijke voorbeelden. Het woord eskimo wordt vaak gebruikt zonder te weten dat dit voor leden van de betreffende bevolkingsgroep een scheldwoord is: de meesten noemen zich inuit. De bewoners van het atol Moruroa beschouwen het veelgebruikte Mururoa als een vernederende fout van een Franse koloniaal.

Welke alternatieven zijn er voor het woord allochtoon?

De mij bekende termen zijn:

Aan welke voorwaarden moet een alternatief woord voldoen?

Een nieuw woord moet natuurlijk qua betekenis gelijk zijn en een positieve associatie oproepen. Een belangrijke voorwaarde is ook dat het voor de taalgebruikers aantrekkelijk is en draagvlak heeft. Daarbij gaat het om aspecten als:

  • verwante gevoelswaarde, het woord klinkt bijvoorbeeld niet heel deftig
  • het heeft ongeveer evenveel lettergrepen (of minder)
  • het is geen eufemisme
  • de taal geeft logische variaties voor zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord en bijwoord, zonder dat daarbij je tong of je pen in de knoop komt.

Biculturele burger is qua betekenis correct en het kan verbogen worden naar andere woordsoorten (bicultureel muziekoptreden), maar het is te lang. Nieuwe Nederlander is ook te lang en het stelt de nationaliteit centraal. Dus de betekenis klopt niet: de aandacht van het overheidsbeleid moet uitgaan naar culturele verschillen die tot misverstanden kunnen leiden. Bij Belgen is de kans daarop een stuk kleiner dan bij Somaliërs. Ook immigrant slaat wat dat betreft de plank mis. Marokkaanse Nederlander is veel te lang. Inwijkeling is wat mij betreft zo vreemd dat ik me niet kan voorstellen dat de betreffende bevolkingsgroep zich er prettig bij voelt. Het is ook niet te verbuigen: als je probeert te zeggen ‘een leuk inwijkelings winkeltje’, is het winkeltje ineens niet leuk meer.

Het enige woord dat aan alle voorwaarden voldoet is medelander: het heeft een heel gastvrije klank met een vleugje humor. Maar ik zou het jammer vinden als dit woord nodig is omdat de miljoenen gebruikers van de Nederlandse taal allochtoon hebben afgestaan aan een paar kwaadwillenden. Afgezien nog van de kans dat het leuke medelander op den duur ook weer besmet wordt verklaard.

Onder welke omstandigheden is een pleidooi om een woord af te schaffen reëel?

Dat zijn volgens mij deze:

  • een substantieel aantal mensen (bij voorkeur onder degenen op wie het woord betrekking heeft) ervaart het als respectloos
  • er is een alternatief waarmee zij akkoord gaan
  • het alternatief heeft een betekenis die verwant is aan het oude woord
  • uit discussies in de media en op internet blijkt dat het alternatief draagvlak heeft onder de taalgebruikers.

Voor allochtoon is het nog lang niet zo ver, dat woord is net zo thuis in de Nederlandse taal als Mehmet Pamuk, de gemoedelijke Turk in het typetje van Kees van Kooten die zijn groentehandelaar dagelijks aftroeft met speels taalraffinement.

Verder lezen

Reacties

4 Responses over “Allochtoonloze taal mist kleur”

  1. Henk Veldman says: | 08/05/2012 om 21:47

    “‘een leuk inwijkelings winkeltje’, is het winkeltje ineens niet leuk meer….”
    Mwoa. Wegens de alliteratie wil ik het best eens proberen. Ook bij m’n wijkelingwinkelier

  2. Het woord allochtoon heeft Nederland in zijn greep, zo lijkt het. Ik heb er zelf geen last van maar ook in de oude wijken waar veel allochtonen wonen maakt niemand zich hierover druk. Is het uberhaupt wel een issue? Wat mij betreft niet. Het zal de anderstaligen/ medelanders/ migranten/ kinderen van gastarbeiders/ Turkse Nederlanders een worst zijn of het woord allochtoon wordt gebruikt of niet. Waar ze zich wel zorgen om maken is de tweedeling, arbeidsdiscriminatie en hun portemonnee. Niemand die ik ken maakt zich druk om het woord allochtoon. Ik kan goed leven met dat woord.

  3. Abdoul Oulgout says: | 25/02/2013 om 17:41

    Het woord allochtoon is de opvolger van woorden als buitenlands werknemers, gastarbeiders, medelanders, minderheden en migraten. Het in het Nederlandse overheidsbeleid geïntroduceerd door Hugo Mendes, hoofd van de Directie Minderheid beleid van het ministerie van BZK in de jaren tachtig. Omdat ik daar zelf werkte weet ik dat hij van Surinaams afkomst is.
     
    Het afschaffen van de term maakt geen eind aan discriminerend gedrag, net als bij vrouwen, ouderen, homo’s en anderen. Ik ervaar de term allochtoon niet als respectloos, daarom gebruik ik het woord zelf gewoon.

  4. […] bloedt dood wat nog niet eens tot leven is gekomen. Een voorbeeld daarvan zijn de reacties op “Allochtoonloze taal mist kleur” van Visser. Hij brengt daarin het volgende standpunt naar voren: in de Nederlandse taal is het […]

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.