Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Sophie van Huut. Op Posted on 26 november, 2014by

Still uit het Jeugdjournaal van donderdag 6 maart 2014“Demonstraties in Oekraïne. Iets verderop is het Junior Songfestival”. Zo luidt de aankondiging van een filmpje op de website van het Jeugdjournaal.  Hoe leg je kinderen de ingewikkelde situatie in Oekraïne uit? Het is duidelijk dat het Jeugdjournaal een andere invalshoek kiest dan het Achtuurjournaal een uurtje later. Maar wat houdt dit verschil precies in?

NOS Jeugdjournaal en Achtuurjournaal

De NOS (Nederlandse Omroep Stichting) is zowel verantwoordelijk voor het Jeugdjournaal als het  Achtuurjournaal. Het organisatiedoel van de NOS is het “altijd en overal bieden van onafhankelijke en betrouwbare verslaggeving op het gebied van nieuws, sport en (inter-)nationale evenementen” (www.nos.nl). Het Jeugdjournaal en het Achtuurjournaal vormen een interessant onderzoeksobject  omdat de twee mediabronnen vanuit dezelfde doelstelling worden gemaakt, maar een verschillende doelgroep hebben. De doelgroep van het Jeugdjournaal zijn kinderen tussen de 9 en 12 jaar, het Achtuurjournaal richt zich op een ouder publiek. Door deze media te vergelijken kan goed bekeken worden wat de invloed is van (opvattingen van de makers over) de doelgroep, op de tekst en presentatie van een onderwerp.

In 1981 kwam het Jeugdjournaal voor het eerst op televisie. Het programma was toen veel korter en zag er anders uit, maar het doel is altijd hetzelfde gebleven: kinderen van 9 tot en met 12 jaar vertellen wat er in de wereld gebeurt. Het Jeugdjournaal wil kinderen “kennis en handvaten aanbieden zodat zij meer begrip en inzicht krijgen in hun eigen problematiek en de problemen die in hun land spelen” (Sijbom, 2010).

Strategische verslaggeving

Het Achtuurjournaal en het Jeugdjournaal verschillen vooral van elkaar op het gebied van keuze in onderwerp, getoonde beelden en afwisseling tussen onderwerpen (Van der Moolen en De Vries, 2003). Wat ook direct opvalt is het woordgebruik en de ondersteuning van tekst met beeld.
Van der Moolen en De Vries (2003) onderscheiden drie niveaus waarop het journaal strategische keuzes kan maken:

  1. Strategieën toegepast op het niveau van het programma (bijvoorbeeld het afwisselen van vrolijke en verdrietige onderwerpen)
  2. Strategieën toegepast op het niveau van het nieuwsitem (bijvoorbeeld het perspectief van een kind kiezen)
  3. Strategieën toegepast op het niveau van camerawerk (bijvoorbeeld het achterwegen laten van schokkende beelden)

In dit artikel wordt achtereenvolgens vanuit deze drie perspectieven gekeken naar de strategieën. Er wordt vergeleken hoe het Achtuurjournaal en het Jeugdjournaal deze strategieën toepassen bij de berichtgeving over Oekraïne en met welk doel. In de week van 3 maart tot en met 7 maart is er dagelijks gekeken naar het Achtuurjournaal en het Jeugdjournaal (de avondeditie van kwart voor zeven tot zeven uur), bovendien is gebruikgemaakt van enkele uitzendingen uit januari en februari 2014.

Sandwichformule

Omdat de situatie in Oekraïne snel verandert en de ontwikkelingen belangrijk nieuws zijn voor de hele wereld, openen zowel het Jeugdjournaal als het Achtuurjournaal begin maart vaak met dit item. In de week van 3 maart tot en met 7 maart begint het Jeugdjournaal twee keer met nieuws over Oekraïne, maar behandelt het onderwerp in vier van de vijf uitzendingen. Het Achtuurjournaal opent zelfs de hele week met berichtgeving over de situatie in de Krim

De ingewikkelde situatie in Oekraïne wordt in twee van de vier bekeken Jeugdjournaaluitzendingen heel duidelijk opgevolgd door een makkelijker en ‘licht’ onderwerp, namelijk de nieuwe outfit van het Nederlandse voetbalelftal en de Paralympics in Sochi. Dit sluit aan bij de zogenaamde ‘sandwichformule’, waarbij ‘lichte’ onderwerpen de ‘zware’ onderwerpen opvolgen (Van der Moolen en De Vries, 2003).

In het Achtuurjournaal wordt deze strategie niet gebruikt; in dit journaal worden de items over Oekraïne opgevolgd door andere ingewikkelde onderwerpen, zoals bezuinigingen, fraude door gemeenteambtenaren, de woningmarkt en de economische crisis.

Still uit het Jeugdjournaal van vrijdag 24 januari 2014Verslag van kinderen in de buurt

Op vrijdag 7 maart wordt uitgebreid aandacht besteed aan de ingewikkelde situatie door drie prangende vragen voor te leggen aan NOS-journalist Kysia Hekster die zich op dat moment in Oekraïne bevindt. Zij zou in dit geval als expert gezien kunnen worden.Van der Moolen en De Vries (2003) onderscheiden drie subcategorieën op het niveau van het item: uitleg van een expert, persoonlijke verslagen van kinderen en aandacht besteden aan de reacties van kijkers. Deze strategieën zijn in de bekeken uitzendingen van het Jeugdjournaal echter weinig terug te vinden.

Ruim een maand eerder (24 januari) werd duidelijk gebruikgemaakt van de strategie om het perspectief van kinderen te gebruiken. Het nieuws uit Oekraïne draaide toen vooral om de demonstraties in Kiev. “Kinderen op de Nederlandse school in Kiev merken veel van de demonstraties. De school staat er in de buurt. Wij spraken met een groepje leerlingen.” Wat volgt is een filmpje van kinderen die via een videoverbinding verslag doen van hun ervaringen in de stad.

Ook op 19 februari wordt het nieuws gevolgd vanuit het perspectief van een kind. “De tienjarige Slava uit IJsselstein volgt het nieuws op de voet, haar moeder komt uit Oekraïne en haar opa en oma wonen nog steeds in de hoofdstad Kiev.”  Er volgt een verslag van Slava die skypet met haar opa en oma. Op deze manier zouden kinderen zich beter kunnen inleven in de situatie in Oekraïne (Reyneveld, 2010).

Wat betreft de informatie die gegeven wordt, is er een groot verschil waar te nemen tussen het Achtuurjournaal en het Jeugdjournaal. De items die het Achtuurjournaal maakt over de situatie in Oekraïne kenmerken zich door meer diepgang. Dit is misschien niet heel verassend; een kind tussen de 9 en 12 jaar zal ongetwijfeld de termen de-escaleren en visumliberalisatie niet begrijpen. Ook het achterwege laten van een uitleg over de gevolgen voor de wereldeconomie is waarschijnlijk een verstandige keuze van het Jeugdjournaal. Toch is het opvallend dat het Jeugdjournaal in de bestudeerde week vooral informatie herhaalt; de situatie wordt telkens opnieuw uitgelegd. Het Achtuurjournaal richt zich meer op de ontwikkeling van de problematiek, de items zijn bovendien langer en er komen meer mensen aan het woord.

Still uit het Jeugdjournaal van donderdag 6 maart 2014Effecten van beeld

Begin maart is er weinig sprake van geweld in Oekraïne. De berichtgeving gaat vooral over de spanning en onduidelijkheid over de toekomst van de Krim; gaat die zich aansluiten bij Rusland? Wel worden er veel beelden getoond van de Russische militairen in de Krim. Het Jeugdjournaal kiest er in dit geval niet voor om andere beelden te tonen dan het Achtuurjournaal, en laat dus ook beelden zien van de vele militairen met hun wapens.Op het niveau van beeld draait het er bij kinderjournaals vooral om dat de beelden niet te schokkend zijn. Onderzoek wijst uit dat vooral jongere kinderen veel angst kunnen ervaren wanneer zij schokkende beelden op televisie zien (Riddle et al. 2012). Maar behalve deze negatieve invloed kunnen beelden ook positieve invloed hebben, vooral op het begrip van het onderwerp. Mayers (2004) stelt dat het presenteren van informatie in zowel tekst als beeld resulteert in diepere en meer uitgebreide verwerking. “Door informatie via verschillende modaliteiten (zowel visueel als auditief) te presenteren, wordt de capaciteit van het werkgeheugen vergroot, wat het leren positief beïnvloedt.” (Hooijdonk en Spooren, 2011, p. 234) Zowel in het Achtuurjournaal als in het Jeugdjournaal zien we dan ook meerdere malen een schematisch beeld van Oekraïne waarin de situatie door middel van illustraties wordt weergegeven.

Op donderdag wordt in het Jeugdjournaal en in het Achtuurjournaal dezelfde Oekraïense vrouw in de Krim getoond. Opvallend is dat in het Jeugdjournaal alleen te zien is hoe zij vertelt dat ze wil dat de Krim bij Oekraïne blijft horen. In het Achtuurjournaal is echter ook te zien hoe haar Oekraïense vlag even later van haar afgetrokken wordt door inwoners die pro-Rusland zijn. Wat over het algemeen opvalt is dat het Jeugdjournaal weinig persoonlijke beelden laat zien, terwijl in het Achtuurjournaal op woensdag bijvoorbeeld een huilende Oekraïense vrouw wordt getoond die treurt om het verlies van haar identiteit.

Geruststellende slotzinnen

Het afsluiten met geruststellende woorden om angst onder kinderen te verminderen (Sijboom, 2010) is een effectieve methode van de tweede categorie (het niveau van nieuwsitem) die veel gebruikt wordt in het Jeugdjournaal. We vergelijken daarom tot slot de gebruikte slotzinnen van de items over Oekraïne van de twee verschillende journaals in de bestudeerde week.

In het Jeugdjournaal worden de items over Oekraïne telkens afgesloten door de presentatrice. Zij spreekt inderdaad geruststellende woorden zoals “En of ze nu voor of tegen de Russen zijn, bijna iedereen hoopt dat de legers niet gaan vechten.” Een ander voorbeeld is: “Poetin heeft beloofd morgen langs te gaan bij leiders van andere landen om mee te praten over een oplossing.” Het Achtuurjournaal eindigt de items over Oekraïne daarentegen vaak in een reportage. De slotzinnen zijn bovendien aanzienlijk minder hoopvol, bijvoorbeeld: “Tot nu toe verloopt het allemaal redelijk vreedzaam, maar iedereen vreest provocaties, die de toch al enorme spanning nog verder zullen doen laten oplopen.” Het verschil wordt vooral duidelijk als we beide journaals van vrijdag 7 maart vergelijken. De presentatrice van het Jeugdjournaal eindigt met: “Ja, en ook premier Rutte heeft laten weten dat hij niet denkt dat er een oorlog komt met Rusland, hij vindt het belangrijk dat politici blijven praten om een oplossing te vinden.” Het Achtuurjournaal kiest er daarentegen voor te eindigen in een reportage over demonstranten met de woorden: “De volgende pro-Oekraïense demonstratie staat voor zondag gepland.”

Zichtbaar verschil Jeugdjournaal en Achtuurjournaal

Na deze beknopte vergelijking van de items over Oekraïne in een week Jeugdjournaal en Achtuurjournaal kan gesteld worden dat het verschil in doelgroep zichtbare gevolgen heeft. Het Jeugdjournaal lijkt een bewuste keuze te maken in de items die elkaar opvolgen, gebruikt andere woorden en biedt minder diepgang. Ook in de getoonde beelden is een klein verschil te zien, deze keuze lijkt vooral gemaakt te zijn om geweld in het jeugdjournaal te vermijden. Het meest opvallende verschil is te vinden in de slotzinnen van beide journaals; het Jeugdjournaal doet dagelijks zijn best om af te sluiten met een geruststellende en hoopgevende zin, het Achtuurjournaal doet dit niet. De wens “Als ik de baas zou zijn van het journaal, dan werd meteen het nieuws een heel stuk positiever!” (Kinderen voor Kinderen, 1984) komt wat betreft het Jeugdjournaal dus in vervulling.

Reacties

Geen reacties over “‘Als ik de baas zou zijn van het journaal!’, vergelijking Jeugdjournaal en Achtuurjournaal”

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.