Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Tekstpartners. Op Posted on 30 september, 2011by

Leesplankje

“Ik lig hier helemaal voor pampus”, schreef ik eens in een mail naar een Marokkaanse vriendin. Ik wilde aangeven hoe moe ik was. Het leek me een heel normale uitdrukking. Achteraf vertelde mijn vriendin dat ze zich wekenlang heeft afgevraagd wie nou die Pampus was… De betekenis van deze abstracte uitdrukking was totaal langs haar heen gegaan.

 

Doelgroepgericht schrijven, hoe doe je dat voor landgenoten voor wie Nederlands niet de eerste taal is? Zoals je ziet is het al lastig om de doelgroep zelf compact te omschrijven. Bovendien hebben veel termen een controversiële klank, of ze zijn erg ingewikkeld:

  • Allochtonen (ieks, lelijk woord).
  • Mensen uit een andere cultuur (dat is een PVV’er ook voor een PvdA’er).
  • Nieuwe Nederlanders (wie wil zich nu ‘nieuw’ voelen?).
  • Etnisch-culturele minderheden (eh… wat?).

NT2
Oké, we houden het in deze blog op NT2’ers: mensen die Nederlands als tweede taal leren of hebben. Hoe je deze mensen in ieder geval niet aanspreekt is te zien in een onovertroffen filmpje van Kees van Kooten en Wim de Bie, waarin een groenteman ondanks zijn goede bedoelingen een man van Turkse afkomst volledig verkeerd benadert. Zo moet het dus niet. Stel, je gaat een folder voor de (toekomstige) bewoners van een Moluks verzorgingshuis schrijven. Hoe pak je dat aan?

Niet vermijden, maar uitleggen
Het beste schrijfadvies is: wees concreet. Je kunt abstracte uitspraken en gezegden – zoals die over Pampus – beter niet gebruiken. Duidelijk zijn betekent niet dat je in jip-en-janneketaal moet gaan schrijven (tenzij je voor NT2-kinderen schrijft natuurlijk). Je hoeft niet alle moeilijke woorden te vermijden, maar leg ze in een extra zin uit. ‘Peter maakt hutspot. Zijn kinderen zijn gek op deze stamppot van gekookte aardappelen, wortels en uien.’ Door een woord goed uit te leggen, help je mensen hun woordenschat te vergroten. Zorg er wel voor dat het moeilijke woord en de uitleg zo passend mogelijk zijn. Soms kun je een link opnemen naar een website met meer informatie.

Wees cultuurneutraal
Als je veel weet over de betreffende cultuur, dan kun je daar rekening mee houden. Een voorbeeld uit NT2-lesmateriaal is de aanbieding van een huurhuis ‘met een tuin op het zuiden’. Veel Nederlanders vinden dat fijn. Maar als je tegen iemand uit Afrika zegt dat de zon de hele dag in de tuin schijnt, is de kans groot dat hij of zij dat huis weigert. Voor veel Afrikanen is zon iets waar je vooral uit moet blijven. Toch hoef je geen cultuurstudie te hebben gevolgd om goed te schrijven voor NT2’ers. Meestal is het genoeg om cultuurneutraal en duidelijk te zijn.

Verdere adviezen
Je hoeft geen kleutertaal toe te passen. Houd gewoon B2-niveau (gemiddeld taalniveau, een overigens controversieel begrip) aan en schrijf eenvoudig, concreet en beeldend.  Door beeldend te schrijven (Sadoski, 1999) maakt de lezer als het ware een beeld van jouw tekst in zijn hoofd. Dit maakt het begrijpen van informatieve teksten eenvoudiger en het onthouden gemakkelijker. Bijna elk tekstgenre is te vereenvoudigen. Het internet staat vol met tips voor het schrijven van eenvoudige teksten. Een greep uit het aanbod:

Over woordgebruik:

  • Gebruik veel persoonlijke voornaamwoorden (u, jij, wij etc.) en spreek lezers rechtstreeks aan. ‘Wist u dat… ?’
  • Voor oubollige/ambtelijke woorden is vaak een goed alternatief: ‘al’ in plaats van reeds, ‘als’ in plaats van indien, ‘ook’ in plaats van eveneens, ‘over’ in plaats van met betrekking tot, enzovoort.
  • Schrijf waar mogelijk voluit (met eventueel de afkorting tussen haakjes erachter).
  • Woorden met een dubbele betekenis (voorkómen, vóórkomen) kun je beter weglaten.
  • Veel NT2’ers struikelen over zinnen met ‘het’ en ‘er’. Voorkom constructies als ‘Hij vindt het fijn dat…’ of ‘Ik heb er moeite mee dat jij…’.

Op zinsniveau:

  • Maak de zinnen kort en eenvoudig.
  • Gebruik liever de actieve vorm dan de lijdende vorm.
  • Knip lange zinnen met bijzinnen in meerdere korte zinnen. (‘Als u de bon invult, dan sturen we u…’ wordt: ‘Vult u de bon in? Dan ontvangt u…’).
  • Vermijd bijzinnen die de zin onderbreken (zogenaamde tangconstructies).
  • Een inversie (omdraaien van de zinsvolgorde) zorgt voor afwisseling, maar is verwarrend voor lezers die een nieuwe taal leren. Begin je zinnen liever met het onderwerp, dan persoonsvorm enzovoort.

Geruststelling
Schrijf je een tekst die specifiek over cultuurverschillen gaat? Veel NT2’ers voelen zich een vreemde eend in de bijt. Het kan een eyeopener zijn als je vermeldt dat ons land al eeuwenlang mensen uit andere culturen opneemt: van hugenoten tot Spanjaarden en Turken, Molukkers en Indonesiërs. Ook is het een geruststelling als ze horen dat Nederland altijd al divers is geweest en vele meningen kent. Er zijn tegenstellingen als conservatief-progressief, katholiek-protestant, harde g-zachte g, openbaar –bijzonder onderwijs en ga zo maar door: verschillen te over.

Voorbeelden ter inspiratie
Over het schrijven voor NT2’ers is weinig relevante literatuur te vinden. Als je een boek of link weet: voel je welkom om een tip achter te laten onder deze blog. Gelukkig zijn er veel voorbeelden en hoef je als schrijver voor NT2’ers niet altijd zelf het wiel uit te vinden. Veel zorgverzekeraars, gemeenten en openbare organisaties hebben voorlichtingsmateriaal gemaakt. Vaak zijn de folders, flyers of websites kort en bondig, eenvoudig te begrijpen en actueel. Wellicht kunnen ze je inspireren tot de juiste toon en stijl!

Bronnen:

  • ‘De groenteman’. YouTube (20 februari 2007). Geraadpleegd 22 september 2011. Beschikbaar via: http://www.youtube.com/watch?v=bzC1dhjq0Hw.
  • ‘Niveaus in de Nederlandse taal’. Nederlands als tweede taal. Geraadpleegd 29 september 2011. Beschikbaar via: http://www.nederlandsalstweedetaal.nl/niveaus.htm.
  • Sadoski, M. (1999). ‘Theoretical, empirical, and practical considerations in designing informational text.’ Document Design, 1(1999), 25-34.

 

Reacties

2 Responses over “Een NT2 er ligt niet voor pampus”

  1. Annelies says: | 10/10/2011 om 14:00

    Schitterend artikel met goede voorbeelden en een te gek filmpje van Koot en Bie.
    Succes verder
    Liefs
    Annelies

  2. Mooie samenvatting! Meer mensen zouden dit moeten lezen, zeker mensen waarvan Nederlands niet de moedertaal is.

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.