Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Sabel Communicatie. Op Posted on 31 januari, 2012by

Laatst vroeg een collega tijdens de lunch of het externe communicatiemiddelen of externecommunicatiemiddelen moet zijn. Logisch, dacht ik. ‘Externe communicatie’ schrijf je niet aan elkaar, dus waarom wel in een samenstelling? Toch is het 1 woord. Verbaasd over deze taalregel ging ik op onderzoek uit. Wanneer schrijf je woorden nou los of vast?

Ergeren aan de Engelse ziekte

Wie een beetje taalgevoel heeft, weet meteen dat gemeente huis niet goed is. Toch duiken zulke fout geschreven samenstellingen steeds vaker op in de media. Het verschijnsel staat ook wel bekend als ‘de Engelse ziekte’, omdat het Engels zo veel mogelijk spaties gebruikt. Nadat talloze Engelse leenwoorden ons vocabulaire hebben beïnvloed, is kennelijk nu ook onze grammatica aan de beurt. De meeste taalliefhebbers ergeren zich er groen en geel aan. Er is zelfs een website die strijdt tegen dergelijke fouten: Signalering Onjuist Spatiegebruik. De website legt duidelijk uit wat de regels zijn en toont voorbeelden met onjuiste spaties zoals deze:

SEO houdt spellingfouten in stand

Het internet speelt een belangrijke rol in het veranderen (of verloederen) van onze taal. Bij wijze van spreken kan iedere idioot iets het internet opslingeren, zonder dat er een eindredacteur overheen gaat. Vooral op fora kom je de wonderlijkste schrijfwijzen tegen. Als je vaker voetbal vereniging ziet staan dan voetbalvereniging, ga je bijna denken dat er een spatie tussen hoort. En dan is er nog de invloed van SEO. Als de meeste mensen als zoekterm cv ketel intikken in plaats van cv-ketel, kiezen veel webtekstschrijvers eerder voor de onjuiste schrijfwijze. Google moet de pagina immers goed kunnen vinden. SEO houdt spellingfouten daarmee in stand. Voor tekstschrijvers blijft het een dilemma in hoeverre je jezelf moet verloochenen. Andreas Bouman bespreekt de kwestie in een column.

Ingeburgerde woorden mogen aan elkaar

Hoe zit het nu eigenlijk? De basisregel is dat je samenstellingen als 1 woord schrijft, hoe lang het woord ook is. Het ziet er misschien raar uit, maar onroerendgoedtransactiekostensysteem is echt de juiste schrijfwijze. Voor de leesbaarheid mag je gelukkig naar eigen inzicht een streepje invoegen. Zelfs buitenlandse woorden horen aan elkaar vast, mits ingeburgerd. Dat managementteam en voicemail aan elkaar horen, is vrij evident. Maar hoe weet je wanneer een woord als management skills genoeg is ingeburgerd om het als 1 woord te mogen schrijven?

Rode wijn of rode glazen

Dat je soms ellenlange samenstellingen hebt in het Nederlands, wist ik. Toch verbaasde het me dat externecommunicatiemiddelen ook 1 woord moet zijn. De Taaladviesdienst legt uit: als het bijvoeglijk naamwoord verwijst naar het eerste zelfstandige naamwoord in de samenstelling, is het 1 woord. Zo wordt duidelijk dat er een betekenisrelatie is tussen beide woorden. Het is dus langeafstandsloper en rodewijnglazen. Maar pas op: rode wijnglazen hoeft niet fout te zijn. Als het om wijn in rode glazen gaat, heeft rood betrekking op het tweede zelfstandig naamwoord en moeten het 2 woorden zijn. Een kwestie van goed opletten dus. Ook samenstellingen met eigennamen worden los geschreven. Jan Smit-fanclub en Tweede Kamerlid zijn dus correct.

Soms los, soms vast

Sommige woorden veranderen van betekenis als je wel of geen spatie gebruikt. Een paar voorbeelden:

  • Jan heeft alles behalve een Cabrio
    Dat is allesbehalve esthetisch verantwoord.
  • Jan kan het even goed als Marit.
    Zij kan het evengoed laten.
  • We hebben nog ten minste 10 kilometer te lopen.
    Ga mee – tenminste, als je nog durft.
  • Ten slotte viel het doek.
    We hadden het tenslotte zelf gekozen.
  • Ze hebben te veel betaald.
    Het teveel krijgen ze nog wel eens terugbetaald.
  • Hoe lang is dat touw?
    Hoelang woon je hier al?

Vooral te veel wordt vaak onterecht als teveel geschreven. Een tip: ga na of je veel door weinig kunt vervangen. Zo ja, schrijf de woorden dan los. Teweinig bestaat immers niet.

Vast wordt los – hoe erg is dat?

Stel dat de nieuwe basisregel wordt dat er een spatie hoort in samenstellingen. Moeten we ons daarover opwinden? Je zou het misschien niet verwachten, maar de meeste taalkundigen vinden dat onnodig. Zoals Jan Renkema ook opmerkt in Onze Taal: wetenschappers beschrijven de werkelijkheid. Ze willen weten waarom iets is zoals het is. Je zult een taalkundige daarom niet snel betrappen op een waardeoordeel. Taal verandert nu eenmaal, niks om je druk over te maken. En uiteindelijk wennen we er wel aan. Neem de tussen-n. In het begin viel heel Nederland over de aangepaste regel, nu kraait er geen haan meer naar. Taalregels passen zich aan het dagelijkse taalgebruik aan. In die zin dicteren we met z’n allen het Groene Boekje. Grote kans daarom dat over een tijdje kinder fiets juist is. Je kunt je erover opwinden, maar veel zin heeft dat waarschijnlijk niet.

Hulp in nood

Zin om je kennis over samenstellingen als antirookcampagne (goed) en brutonationaalinkomen (fout) te testen? Op CambiumNed kun je oefenen met een online test. Mocht je nog ergens over twijfelen, dan kun je gelukkig altijd de Taaladviesdienst of Woordenlijst.org raadplegen.

Verder lezen

  • Bennis, H., L. Cornips & M. van Oostendorp. Verandering en verloedering. Normen en waarden in het Nederlands. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2004.
  • Bouman, A. ‘Spelfouten door SEO’. Tekstblog. Beschikbaar via www.tekstblog.nl/column-spelfouten-door-seo/.
  • Renkema, J. ‘Alles wat waar is, is koud zonder waarde. Taalverandering of taalverloedering?’ Onze Taal 5, 2004: 120-122.
  • ‘Schrijf je de woorden aan elkaar of los?’ CambiumNed. Beschikbaar via www.cambiumned.nl/hpoeflos.htm.
  • SOS-Signalering Onjuist Spatiegebruik. Beschikbaar via www.spatiegebruik.nl.
  • ‘Taaladvies’. Onzetaal.nl. Beschikbaar via www.onzetaal.nl/taaladvies.
  • ‘Woordenlijst Nederlandse taal’. Taalunieversum. Beschikbaar via woordenlijst.org.

Reacties

5 Responses over “Externecommunicatiemiddelen: goed of fout?”

  1. José says: | 31/01/2012 om 16:47

    Als je wilt weten hoe goed je deze materie beheerst, kun je ook de Spatietoets doen op http://www.spatiegebruik.nl/spatietoets/

  2. Phortuin says: | 31/01/2012 om 19:02

    SEO houdt spelfouten in stand? Ik denk het niet; Google is zo goed in het herkennen van woorden dat als er op je website ‘cv ketel’ staat, hij het alsnog als een zoekresultaat naar voren haalt bij zoeken op ‘cv-ketel’. Zoek maar op beide zoektermen; de resultaten zijn exact hetzelfde. Bovendien geeft Google je ook nog vaak de suggestie voor het juiste woord (tik maar in ‘sirkelzaag’ en je krijgt “Bedoelde u cirkelzaag?”), dus je leert er ook nog eens wat van.

  3. @phortuin: En toch is het zo. Volgens de Google Keyword Tool wordt er maandelijks minder dan 10x gezocht op websiteteksten, en 170x op website teksten. De eerste zoekwoordenresultatenpagina (1 woord) van Google ziet er voor beide vormen ook verschillend uit. Het voorbeeld met het streepje was misschien niet zo gelukkig. Waar ik ook vaak fouten zie, is bij woorden als stof zuigen / stofzuigen en hard lopen / hardlopen. Alle 4 de opties zijn mogelijk, maar niet in elke situatie. Het voltooid deelwoord wordt door de aaneengeschreven vorm soms ook verrassend: gestofzuigd en gehardloopt.

  4. Interessante blog. Inderdaad is het vervelend dat veel mensen woorden als voetbalvereniging nog niet eens correct weten te spellen. Echter raak ik zelf ook de draad wel eens kwijt. Dat is ook niet zo gek, want zeg nou zelf.. Externecommunicatiemiddelen, dat ziet er toch bijzonder vreemd uit. Is dat nou echt juist?

  5. […] Te veel of teveel. Het kan allebei, maar niet in dezelfde betekenis. Teveel is het zelfstandige naamwoord: een teveel aan fouten. Je schrijft het los als je zegt dat iemand te veel fouten maakt. En zo zijn er wel vaker vragen over de juistheid van aan elkaar geschreven woorden. Is het bijvoorbeeld anti—virussoftware of antivirussoftware? Het mag beide,maar de voorkeur gaat uit naar de tweede schrijfwijze. Dat het helemaal niet zo gek is dat je door het bomen het bos niet meer ziet, blijkt ook uit het volgende blog. Daar kwam ik een paar bizarre woordconstructies tegen, die voor mij nieuw waren: http://www.tekstblog.nl/externecommunicatiemiddelen-goed-of-fout/. […]

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.