Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Tekstblog. Op Posted on 25 november, 2010by

Vrouw die glazen bol bekijktDeze maand verscheen in Psychologie Magazine een artikel over woordgebruik en gedrag. Psycholoog James Pennebaker heeft een programma ontwikkeld waarmee hij naar eigen zeggen iemands gedrag kan voorspellen aan de hand van zijn woordgebruik. En dat niet alleen: ook leeftijd, geslacht, sociale klasse en andere persoonskenmerken beweert hij te kunnen voorspellen. Maar hoe?

Psycholoog met facinatie voor taal

James Pennebaker is een Amerikaanse psycholoog en taalkundige. Hij is gefascineerd door taal. In zijn onderzoeken richt hij zich dan ook vooral op de effecten van schrijven en praten op onze fysieke en psychische gezondheid. Vooral zijn onderzoek naar de helende kracht van schrijftherapie sloeg aan. Pennebaker had met dit onderzoek aangetoond dat 4 keer per week een kwartier schrijven leidt tot minder psychische problemen. In 2001 kwam hij met iets nieuws: de Linguistic Inquiry and Word Count (LIWC). Dit computerprogramma meet iemands woordgebruik, en kan op basis daarvan veel voorspellen over de schrijver of spreker ervan.

Woorden indelen in categorieën

De Linguistic Inquiry and Word Count is een computerprogramma dat het taalgebruik van mensen analyseert. In het programma zijn alle woorden in categorieën ingedeeld:

  • Grammaticale woorden als ik, de en heel;
  • Woorden die psychologische processen aanduiden als liefde en gemeen;
  • Woorden die slaan op levensgebieden als werk, geld en vrijetijdsbesteding.

Hoe werkt het? Eerst wordt de gesproken of geschreven tekst van een persoon ingegeven in de computer. Vervolgens telt en rubriceert het programma de woorden en schetst vervolgens een beeld van die persoon. Het programma geeft onder meer inzicht in hoe deze persoon denkt, met andere mensen omgaat en welke persoonlijkheid hij heeft.

Hoe meer functiewoorden, hoe socialer

Hoe het programma precies werkt, is niet bekend. Wel geeft Psychologie Magazine een paar voorbeelden. Eén daarvan is het gebruik van functiewoorden. Een functiewoord is een woord met weinig inhoudelijke betekenis als het, hem, een, dit, jouw. Hoe meer iemand deze woorden gebruikt, hoe socialer hij waarschijnlijk is. Dit komt doordat functiewoorden vooral zijn bedoeld om efficiënter met elkaar te kunnen communiceren. Heb je bijvoorbeeld je schoen gezet, dan kun je dat op minimaal 2 manieren zeggen:

  1. Ik heb mijn schoen gezet [zelfstandig naamwoord]
  2. Ik heb hem gezet  [functiewoord]

Het is efficiënter om hem te zeggen in plaats van mijn schoen, omdat je dan minder woorden nodig hebt. Volgens Pennebaker is daarom zin 2 de contactgerichte versie, en is de spreker van zin 2 dus socialer dan die van zin 1.

Volgens Pennebaker is er wat functiewoorden betreft ook een verschil tussen mannen en vrouwen. Vrouwen gebruiken meer functiewoorden en zijn dus meer contactgericht, terwijl mannen meer zelfstandig naamwoorden gebruiken. Dit geeft aan dat ze meer gericht zijn op feiten en de wereld eerder indelen in categorieën.

Hoe meer ik, hoe meer oorlog of eenzaamheid

Een ander voorbeeld dat het artikel noemt, is het gebruik van ik. Pennebaker heeft het taalgebruik van Bush en Hitler vlak voor de oorlogen bekeken. Hij kwam erachter dat zowel Bush als Hitler vlak voor de oorlogen minder vaak het woord ik gebruikten dan normaal. Hoogstwaarschijnlijk omdat ze dan iets belangrijks te verbergen hadden.

Het gebruik van ik kan meerdere betekenissen hebben, want een frequent gebruik ervan kan ook duiden op bijvoorbeeld eenzaamheid van de spreker of schrijver. Daarom is het belangrijk ook de context mee te nemen in de analyse.

Meer lezen?

In maart verschijnt het boek van James Pennebaker, waarin hij het taalgebruik van bekende historische figuren analyseert. Onder andere Bush, Obama, Hitler en Mao neemt hij onder de loep.

Bron: Psychologie Magazine december 2010, p. 76-78.

Reacties

6 Responses over “Gedrag voorspellen op basis van woordgebruik”

  1. [...] Ik wilde net vandaag hier een stukje schrijven over een opmerkelijk artikel in Psychologie Magazine van deze maand, maar Tekstblog heeft dat net al prima gedaan, dus ik volsta met een link: http://www.tekstblog.nl/gedrag-voorspellen-op-basis-van-woordgebruik/ [...]

  2. [...] Dit blogartikel was vermeld op Twitter door Simone Hubers, Tekstblog. Tekstblog heeft gezegd: #Gedrag voorspellen op basis van #woordgebruik: kan dat? James Pennebaker ontwikkelde er een programma voor. http://bit.ly/fyjVUf [...]

  3. Hieke zegt: | 01/12/2010 om 16:33

    klinkt interessant, dat boek van James Pennebaker. Leuk voor onder de kerstboom !

  4. [...] taal ontbloot. Ons taalgebruik laat zien wie we zijn en hoe we zijn. Er is veel studie gedaan naar taalgebruik. Dat fascineert mij [...]

  5. Els zegt: | 14/03/2011 om 10:15

    zijn er nog meer programma’s als deze bekend? En is een programma als deze ergens vandaan te halen om te gebruiken?

  6. [...] even proberen, wat maakt dat ik schrijf en tot rust kom. Wetenschappelijke inhoud kan je lezen in dit stuk, op basis van bevindingen door psycholoog James [...]

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.