Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Universiteit van Amsterdam. Op Posted on 4 juli, 2013by

Een gemeenschap door taalWeblog Geenstijl is groot geworden door zich af te zetten tegen politieke correctheid, journalistieke principes en nuances. Maar in dit succes schuilt tevens het grootste gevaar. Want hoe blijf je je afzetten tegen deze gevestigde orde als je er steeds meer bij gaat horen? Taal speelt een centrale rol in deze strijd. 

Omarmd door het systeem

De provocerende aanpak van Geenstijl met de felle opiniërende nieuwsberichten waarin heilige huisjes niet worden gespaard zorgt regelmatig voor commotie, zo bleek al uit een eerder verschenen artikel op Tekstblog. Niet voor niets wordt Geenstijl bestempeld als woordvoerder van de ‘onderbuikgevoelens’ in de samenleving. In bredere maatschappelijke discussies wordt Geenstijl zelfs gezien als de katalysator voor de ‘verhuftering’ van de samenleving. Op politieke correctheid zal je Geenstijl dus niet snel betrappen. Ook veel kritiek is er op de journalistieke waarden, of beter gezegd, het gebrek aan deze waarden. Vakgenoten veroordelen de werkwijze van het blog waarin geen plaats lijkt te zijn voor hoor en wederhoor en het recht op privacy niet lijkt te gelden.

Criticasters wijten het succes van Geenstijl bijna uitsluitend aan de bovengenoemde anti-establishment houding. Het idee wordt gewekt dat er in elke samenleving een groep mensen rondloopt met ‘onderbuikgevoelens’, en dat het aanspreken op deze gevoelens automatisch een enorm lezerspubliek garandeert. Maar deze gevolgtrekking doen ze Geenstijl tekort. Aanspreken is slechts de eerste stap van een gesprek; mensen moeten terug blijven komen. Voor een weblog is dit moeilijker te realiseren dan voor bijvoorbeeld een krant die zich in abonneevorm elke dag kan opdringen door een klepperende brievenbus en een plof op de deurmat. Internetgebruikers moeten elke dag zélf de stap zetten naar het weblog.

Daar komt bij dat elke anti-establishment houding moeilijk lang vol te houden is. Of je het wil of niet, uiteindelijk word je onderdeel van het systeem waar je je juist zo tegen afzet. Vraag het maar aan de inmiddels globaal georganiseerde anti-globalisten. Of, om dicht bij Geenstijl te blijven, aan oprichter Dominique Weesie die nu als omroepbaas PowNed verzorgt voor de Publieke Omroep die in zijn optiek een verspiller van belastingcenten zou zijn. En zelfs nog sterker: Geenstijl zelf dat overgenomen is door de dode boom de Telegraaf. Het schoppen tegen de gevestigde orde is slechts een trucje dat snel zijn nieuwigheid verliest. Wat zorgt er dan voor dat Geenstijl tien jaar na oprichting nog zo’n 230.000 bezoekers per dag weet te trekken?

Internetjournalist = gemeenschapsorganisator

Blijkbaar begrijpen de internetjournalisten van Geenstijl iets van internet dat veel collega’s nog moeten leren. Want als je je wel eens buiten de geplaveide paden van internet begeeft, zal je waarschijnlijk beamen dat het daar veel wegheeft van een weblogkerkhof. Miljoenen pagina’s vol met artikelen met onder elk artikel de vernietigende woorden: “dit bericht heeft 0 reacties”. En wanneer er toch één reactie geplaatst is, dan is het een betrokken familielid dat uit respect een bosje bloemen op het webloggraf komt leggen. Aan de kwaliteit van de artikelen hoeft dit overigens niet te liggen. Steeds meer ervaren krantenjournalisten zijn door de constant dalende oplagen genoodzaakt internetjournalistiek te bedrijven, en ook zij lijken het moeilijk te hebben hun weblog in leven te houden.

Internetjournalist Robert Niles stelt dat de functie van nieuwsverslaggeving is veranderd in het internettijdperk. Verslaggeving van nieuwswaardige gebeurtenissen alleen is niet meer voldoende, vooral omdat de concurrentie met grote nieuwssites als Nu.nl en Nos.nl moordend is. De internetjournalisten die hun weblog wel overeind weten te houden, zijn degenen die inzien dat ze niet zozeer verslaggevers moeten zijn, maar dat ze vooral gemeenschapsorganisatoren moeten worden. Op internet komt het publiek immers niet aanwaaien: er moet een gemeenschap tot leven gewekt worden.

De Geenstijl woordenschat

Een kleine selectie uit de nieuwe toevoegingen van de geenstijltaal.
Dode boom: Krant.
Paarse broek: Persoon werkzaam in de creatieve sector of marketing.
Reaguurder: Bezoeker van Geenstijl die actief reageert via het commentsysteem.
Alu-hoedje: Wordt gebruikt voor personen die complottheorieën aanhangen. Dit stamt af van complottheoristen die hun hoofd zouden bedekken met aluminiumfolie om hun hersenen te beschermen tegen buitenaardse gedachtenbeheersing.
Lutser: Contractie van loser en prutser.
Bontkraagje: Een zogenaamde overlastgevende Marokkaanse Nederlander.
Gestopt zijn met roken: Overleden zijn.
+1 -1: Blijk van waardering of afkeuring, afgeleid van het zogenaamde kudosysteem.

Taal als sociaal bindmiddel

Dit organiseren van een gemeenschap doet Geenstijl op tal van manieren, maar taal is misschien wel de meest opvallende. Want de taal die iemand spreekt en de manier waarop, zegt veel over de groepen waarmee hij of zij zich identificeert, zo stelt sociaal psycholoog Lotte Vermeij. In haar onderzoek naar straattaal onder scholieren benadrukt Vermeij dat de taal van sociale groepen, waaronder bijvoorbeeld etnische minderheden, zich vaak onderscheidt door alternatief gebruik van de standaardtaal die gesproken wordt door de meerderheid van een samenleving. Deze meerderheidstaal kan worden gezien als de taal van de macht, het geld en van het sociale succes. Het is de taal die je tegenkomt in de media, overheidsteksten en het bedrijfsleven. Door juist een afwijkende grammatica, verzonnen woorden of een specifieke uitspraak te gebruiken kun je je niet alleen afzetten tegen deze macht maar fungeert deze aal ook als sociaal bindmiddel. Het afwijken van de standaardvorm wordt gerelateerd aan groepslidmaatschap en schept een gevoel van collectiviteit.

Het Geenstijltaaltje

Spelling & grammatica

Ook op het gebied van spelling worden er veel alternatieve schrijfwijzen gebruikt. De meest voorkomende is het vervangen van de letter ‘o’ door ‘eau’. Zo verandert ‘foto’ in ‘ feauteau’ en ‘homo’ in ‘heaumeau’. In grammaticaal opzicht zijn vooral de zinnen met zogenaamde sterretjesconstructie opvallend:
*Alufolie afrolt*
*Chips en bier pakt en F5-knop oppoetst*
*wegrennen doet*
*Russische wapengeschiedenis bestuderen gaat*
Onder andere de Taaldokter en Peter-Arno Coppen hebben hier een uitgebreide taalanalyse op losgelaten.
Populair is ook de doorgehaalde tekst om verwijderde beweringen zichtbaar te maken.

En afwijken in taalgebruik doet Geenstijl. Er is in de afgelopen tien jaar een zeker taaltje ontstaan dat het weblog kenmerkt. In het Van Dale jaarboek van 2007 wordt zelfs een compleet hoofdstuk gewijd aan de nieuwe Geenstijlwoordenschat. Zo valt er te lezen: “Of je nu wel of niet gecharmeerd bent van dit type populistische nieuwsrepresentatie, schrijven kunnen de GS-journalisten in elk geval wel en ze bereiken dan ook een groot publiek […] Het is dan ook niet onwaarschijnlijk dat elementen van het typerende GS-taalgebruik op termijn breder in het Nederlands doordringen” (Van Dale Jaarboek Taal 2007).

Wellicht lijken de taalvondsten op het eerste gezicht onbenullig, maar dit creatieve taalgebruik vertoont een sterke parallel met het alternatieve taalgebruik waarmee etnische minderheden zich onderscheiden. Mensen die Geenstijl voor het eerst bezoeken zullen de nodige moeite hebben om de artikelen en hun achterliggende boodschappen te kunnen begrijpen en te doorgronden. Maar zodra de bezoeker het taaltje onder de knie heeft, zal de kans groot zijn dat hij of zij zich onderdeel voelt van deze gemeenschap.

Het is overigens van belang om te benadrukken dat hoewel veel taalvondsten geïntroduceerd zijn door de Geenstijljournalisten, de oorsprong niet altijd bij Geenstijl ligt. Veel woorden en gebruiken zijn afkomstig van de reaguurders die op hun beurt weer geïnspireerd worden door andere websites. Het Geenstijltaaltje is daarom een mengvorm van internettalen. Wanneer woorden worden gebruikt door de reaguurders zullen ze vervolgens ook gebruikt worden door de Geenstijljournalisten. Op deze manier vindt er een dialoog plaats tussen journalisten en lezers binnen de Geenstijlgemeenschap.

De kracht van taal

Het is zeker een verdienste van de Geenstijl-redactie dat zij zich zo in de belevingswereld van hun lezers kan verplaatsen dat er een gemeenschap ontstaat. Dankzij deze gemeenschap kan Geenstijl zich tien jaar na oprichting nog altijd de best gelezen weblog van Nederland noemen. Daarbij is het opmerkelijk dat de anti-establishment houding die het uitdraagt al zo lang gehandhaafd blijft, ondanks dat ze feitelijk tot de gevestigde orde zijn gaan behoren. De eerder genoemde overname door de Telegraaf in 2008 is hier misschien wel het meest tekenende voorbeeld van. Door de Geenstijl-redactie wordt de Telegraaf consequent ‘de Televaag’ genoemd, iets dat enigszins deze ongemakkelijke positie probeert te verbloemen. Het lijkt een manier te zijn om te zeggen: “het is onze werkgever, maar we zijn nog altijd baldadig hoor”.

Of je dit als buitenstaander nou hypocriet vindt of niet, de reaguurders lijken het geen probleem te vinden. Dat zegt veel over de hechtheid van de gemeenschap en de kracht van taal. Voor niet-Geenstijllezers zal het moeilijk te rijmen zijn dat een weblog dat in handen is van een krant, afgeeft op deze krant en alle andere vormen van traditionele journalistiek. Helemaal wanneer je nagaat dat zeker een derde van de berichtgeving op Geenstijl gebaseerd is op kranten en Geenstijl in grote mate afhankelijk is van de traditionele media. Voor de reaguurders lijkt dit niet uit te maken. Hun weblog vormt een gemeenschap die genoeg onderscheidend is van de gevestigde journalistieke orde.

De discussie rondom Geenstijl beperkt zich vrijwel altijd tot de ethische en morele aspecten van het weblog. Hoewel dit een belangrijke discussie is, zijn hierdoor een groot deel van de mechanismen achter dit weblog onbelicht gebleven. En dat is jammer, zeker omdat ook de traditionele media veel kunnen leren van het succes van Geenstijl als online aanbieder van nieuws en opinie. Naarmate het aanbieden van online nieuws steeds belangrijker wordt, zal het organiseren van gemeenschappen een grotere rol gaan spelen. De tijd zal leren of de kracht van taal ook op andere platformen benut zal worden.

Reacties

Geen reacties over “Geenstijl.nl: Een gemeenschap door taal”

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.