Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Universiteit van Amsteram. Op Posted on 14 juni, 2013by

Cover van LINDA. De columnsIn oktober 2011 is LINDA. de columns uitgekomen, een bewijs voor de ongekende populariteit van niet alleen het tijdschrift LINDA., maar ook van de door Linda de Mol zelf geschreven editorials. In het boek zijn 88 van Linda’s editorials uit de afgelopen acht jaar verzameld. Net als haar tijdschrift vloog dit verzamelwerk over de toonbank. Maar waarom lezen Linda’s columns toch zo lekker?

Kenmerken van een goede column

Anne Boerrigter heeft (met Eric Tiggeler) voor haar boek Check je column (2011) onderzocht wat een goede column onderscheidt van andere columns. Na het analyseren van columns in alle mogelijke tijdschriften, kranten en websites heeft ze in haar boek samengevat hoe je een geslaagde column kan schrijven. Een heel hoofdstuk in haar boek is besteed aan stijl; hoe houd je de boodschap van je column concreet, sprekend en aantrekkelijk? Haar antwoord: stijlmiddelen.

Boerrigter (2011) heeft naar aanleiding van haar veldwerkonderzoek een lijst opgesteld van stijlmiddelen die kunnen bijdragen aan de kwaliteit van een column:

  • Zinsbouw
  • Drieslag
  • Hyperbool en understatement
  • Alliteratie
  • Beeldspraak, vergelijkingen en voorbeelden
  • Dialoog
  • Persoonlijk schrijven

Zij benadrukt dat deze stijlmiddelen niet per se een vereiste zijn voor een geslaagde column. Het zijn gereedschappen waarmee een column interessanter gemaakt kan worden, waardoor een lezer vastgehouden wordt en de tekst wil uitlezen. Maakt Linda de Mol gebruik van deze stijlmiddelen en kan zo het succes van haar columnistische editorials verklaard worden?

Zinsbouw

De standaard volgorde van de Nederlandse zin is onderwerp – werkwoord – rest van de zin. Deze zinsvolgorde zorgt voor veel duidelijkheid en overzicht, maar om eentonigheid te voorkomen is het belangrijk om variatie aan te brengen in de zinsbouw. Enkele middelen om de zinsbouw te variëren zijn ellipsen en vooropplaatsing.

Bij een ellips is een zin grammaticaal niet compleet, er worden elementen weggelaten. Variatie in zinslengte is het gevolg en zo blijft de lezer geboeid (Burger en De Jong, 2009). In haar columns maakt Linda geregeld gebruik van ellipsen. Een mooi voorbeeld is:

Twee pakjes per dag? Beginneling! (uit: Paffen, p. 26)

Vooropplaatsing is het voorop plaatsen van een woord dat zo wordt benadrukt. Linda maakt hier geregeld gebruik van:

Spiritueel gereinigd voelden we ons niet. (uit: Spiritueel, p. 125)

In een column is het daarnaast belangrijk een conversationele schrijfstijl aan te houden (Boerrigter, 2011): korte zinnen met eigentijdse woorden die bruikbaar zijn in een alledaags gesprek. Dat Linda deze schrijfstijl zeer goed beheerst, blijkt uit bovenstaande en de nog volgende fragmenten uit haar columns.

Drieslag

Een drieslag is een opsomming van drie delen; dit kunnen woorden, zinnen of argumenten zijn. Bij een drieslag van zinnen en argumenten kiest de schrijver er vaak voor een parallelle zinsconstructie aan te houden in de opsommende delen. Deze herhaling van woordstructuur zorgt voor eenheid in de opsomming. In veel columns van Linda zijn drieslagen terug te vinden. Een minder opvallende is:

cover van LINDA. grijze meisjes

Op mijn 26e riep ik als ik een vrouw van 44 in een minirokje met lang, blond haar zag, dat dat toch echt niet meer kon. De herenmodeontwerpers doen nog een duit in het zakje door te roepen dat mouwloze jurken voor vrouwen boven de veertig not done zijn. Of wat dacht je van: boven de veertig moet een vrouw kiezen tussen d’r kop of d’r lijf? (uit: Negenendertig, p. 10)

In de betreffende column bespreekt Linda de angst van vrouwen om veertig te worden. In deze drieslag beschrijft ze hoe de maatschappij hieraan bijdraagt. Het is een drieslag van argumenten zonder herhaling van zinsstructuren. Hierdoor valt niet meteen op dat de argumenten samen een drieslag vormen, maar dat maakt de drieslag niet minder sterk.

Een voorbeeld van een drieslag op woordniveau is:

Een scooter, een cabrio, designerjurkjes. Ik had het allemaal als kind. (uit: Barbiecomplex, p. 103)

Hyperbool en understatement

Zowel de hyperbool als het understatement zijn stijlmiddelen die ingezet kunnen worden om de mening van een schrijver kracht bij te zetten. Veelal zorgt het voor een komisch effect. Bij een hyperbool wordt een zaak overdreven aangezet; bij het understatement overdreven afgezwakt.

In de columns zijn veel hyperbolen terug te vinden. Understatements komen minder vaak voor. Een voorbeeld van een hyperbool:

(…) noch de tropische temperaturen die de caravan bereikte. (uit: Campingtoilet, p. 108)

De caravan van Linda zal ongetwijfeld erg warm zijn geworden in de zomer in Italië, maar tropische temperaturen is een overdreven beschrijving.cover van LINDA. vlas

Understatement:

En dan te bedenken dat ik (…) een klein vermogen had kunnen verdienen met een Playboy-sessietje. (uit: Naaktfotos, p. 25)

Een klein vermogen is hier bedoeld als understatement. De bedragen die bekende personen krijgen voor dergelijke fotoshoots zijn erg hoog, het understatement geeft hier een grappige toon aan de zin. Nog een understatement is Playboy-sessietje. Linda gebruikt hier het verkleinwoord voor een gebeurtenis die naar alle waarschijnlijkheid behoorlijk wat tijd en voorbereiding in beslag gaat nemen.

Alliteratie

Alliteratie is het herhalen van dezelfde medeklinker in verschillende lettergrepen of woorden achter elkaar. Hierdoor ontstaat een pakkend ritme in een zin en wordt de aandacht van de lezer getrokken (Burger en De Jong, 2009). Alliteratie wordt daarom vaak gebruikt in one liners voor bijvoorbeeld commercials. In de LINDA. editorials wordt het stijlmiddel alliteratie weinig ingezet. Waar Linda wel alliteratie heeft gebruikt is in het voorwoord van haar boek, de laatste zin hiervan luidt:

Zeg maar dat wat iedereen meemaakt in zijn leven en daardoor hopelijk heel herkenbaar. (uit: Voorwoord, p. 9)

Beeldspraak, vergelijkingen en voorbeelden

Beeldspraak is een breed begrip, er bestaan vele varianten van. Wat deze stijlfiguren met elkaar gemeen hebben is een beeld dat gebruikt wordt ter verduidelijking of als overtuigingsmiddel. Boerrigter zet in haar boek uiteen hoe beeldspraak een verrijking voor een column kan zijn: met beeldspraak kunnen abstracte zaken concreet gemaakt worden, beeldspraak geeft kleur en persoonlijkheid aan je verhaal en draagt bij aan je overtuigingskracht. Bij het gebruik van beeldspraak moet opgepast worden voor clichés, deze kunnen een lezer vervelen.

In de columns van Linda zijn veel vergelijkingen en varianten van beeldspraak terug te vinden. Linda omschrijft belevenissen en gevoelens uitgebreid en gebruikt beelden om deze te concretiseren voor de lezer. Meestal zijn de beelden en vergelijkingen origineel en grappig gekozen, zo verrassen ze de lezer. Enkele voorbeelden zijn:

  • Ik voel me met mijn laptop net Carrie Bradshaw (…). (uit: Première, p. 21)
  • Het werd uiteindelijk een keizersnee en dan voel je je toch alsof er een goederentrein over je heen is gereden. (uit: Roddelblaadjes, p. 126)
  • Ik voel me steeds vaker Obama die iets probeert te doen aan het Midden-Oostenconflict. (uit: Ruzie, p. 150)

Dialoog

Een dialoog, mits geschreven in spreektaal, leest snel en prettig (Boerrigter, 2011). Doordat het taalgebruik in een dialoog verschilt van het taalgebruik in een lopende tekst stel je de lezer opnieuw scherp. Linda parafraseert in haar column geregeld gesprekken, maar ze presenteert ze ook in dialoogvorm. Een voorbeeld hiervan is onderstaand gesprek dat gaat over Linda’s bruin geverfde haar dat groen uitslaat:

cover van LINDA. sorry

‘Nee, dat is ook geen optie, maar wat doe ik aan dat groen?’

‘Tomatenketchup.’

‘Pardon?’

‘Ja echt (…).’

‘Moet het nog een bepaald merk zijn?’

‘Welnee, gewoon wat je in huis hebt.’

(uit: Brunette, p. 134)

Persoonlijk schrijven

Persoonlijk schrijven is erg belangrijk in columns; het verbindt de lezers met de schrijver, het creëert een band. Persoonlijk schrijven bereik je allereerst door personen in je tekst te betrekken. Daarnaast moet je erop letten de naamwoordstijl en de lijdende vorm tijdens het schrijven te vermijden. Als je in naamwoordstijl schrijft gebruik je zelfstandige naamwoorden voor acties die je ook kunt uitdrukken met een actief werkwoord; je tekst wordt dan onpersoonlijker, omdat je de handelende persoon niet noemt. Bij een lijdende vorm maak je het lijdend voorwerp (van een actieve zin) tot onderwerp, waardoor je een passieve constructie creëert, het onderwerp ondergaat dan een handeling en voert er geen uit. Deze twee stijlen maken een tekst abstract in plaats van concreet. Uit de vele columnfragmenten met stijlmiddelen blijkt dat Linda een zeer persoonlijke en concrete schrijfstijl aanhoudt.

Doordat Linda veelal over persoonlijke belevenissen en gevoelens schrijft, gebruikt zij regelmatig de ik-vorm. Ook spreekt zij regelmatig direct tot de lezers. Dit komt naar voren in het volgende fragment:

Als ik editorials schrijf, doe ik net alsof jullie mijn vriendinnen zijn. (uit: Afscheid, p. 114)

Conclusie

Na deze analyse naar de aanwezigheid van enkele stijlmiddelen in Linda’s columns kan geconstateerd worden dat zij alle stijlmiddelen van Boerrigters checklist gebruikt, maar niet in gelijke mate. Ook zijn er stijlmiddelen die Linda veelvuldig inzet, maar hier niet zijn besproken. Bijvoorbeeld ironie, retorische vragen en woordspelingen.

De stijlmiddelen die Linda veel gebruikt zijn dialoogelementen, concrete beschrijvingen, drieslagen en hyperbolen. In combinatie met haar vlotte en persoonlijke schrijfstijl weet Linda de lezer te blijven boeien voor, verrassen door en betrekken bij de tekst. Ze spreekt de lezers aan, laat ze meedenken en dompelt ze onder in grappig gevonden hyperbolen.

Zijn we nu dan achter het succes van Linda’s columns? Waarschijnlijk niet; de zorgvuldig gekozen onderwerpen, de originele invalshoeken en haar BN’er status spelen ook een rol bij de populariteit van haar editorials. Maar kwaad doet het zeker niet; met haar persoonlijke en levendige schrijfstijl tovert Linda iedere maand opnieuw een grote glimlach op de gezichten van haar trouwe schare lezers.

Kader: Cijfers en feiten over de LINDA.

LINDA. magazine gaat per oplage een kleine 200 duizend keer over de toonbank, daarvan worden 80.000 exemplaren bij abonnees in de brievenbus gegooid. Ter vergelijking: de gemeente Eindhoven telt iets meer dan 210 duizend inwoners. In 2004 werd het tijdschrift verkozen tot Tijdschrift van het Jaar en in 2012 streed LINDA. opnieuw mee in de race om die titel. Gesteld kan dus worden dat het magazine een grote populariteit kent.

Marielle Arts, marketingmanager bij LINDA. geeft in een interview aan dat het tijdschrift niet op een specifieke doelgroep is gericht. Ze legt uit dat er binnen de lezers van LINDA. grote diversiteit bestaat: vakmensen, geïnteresseerden in de artikelen en reportages en een groep die het tijdschrift leest vanwege de BN’ers. Op de website van Sanoma Media, de uitgever van het tijdschrift, wordt een globale ijkpersoon geschetst: vrouwen met een druk leven dat bestaat uit werken, een gezin runnen en het onderhouden van vriendschappen.

Verder lezen

  • Boerrigter A. & E. Tiggeler. Check je column. Den Haag: Sdu Uitgevers, 2011
  • Burger P. & J. de Jong. Handboek stijl. Adviezen voor aantrekkelijk schrijven. Groningen: Noordhoff Uitgevers, 2009.
  • Kussendrager, N. & D. van der Lugt. Basisboek journalistiek. Achergronden, genres, vaardigheden. Groningen/Houten: Wolters-Noordhoff, 2002.
  • Mol, de L. LINDA. De columns. Amsterdam: Nieuw Amsterdam, 2011.
  • Schellens P.J. & M. Steehouder. Tekstanalyse. Methoden en toepassingen. Assen: Van Gorcum, 2010.

Bronnen: cijfers en feiten over de LINDA.

Reacties

Er is één reactie over “‘Ja, ik schrijf ze écht zelf!’ Analyse van stijlmiddelen in de LINDA”

  1. Beste Milan,

    Interessante analyse! Goed om te zien dat Check je column daarbij van nut is gebleken. Ik wilde nog even benadrukken dat ik het boekje geschreven heb samen met Eric Tiggeler. Onder jouw artikel staat zijn naam niet helemaal goed geschreven …

    Hartelijke groet,
    Anne Boerrigter

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.