Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Gryps VU. Op Posted on 12 december, 2011by

KrantenkoppenOp 3 november 2010 kopte NRC Next op de voorpagina: Don’t try this at home: Als er een dokter bij is, gaan er minder kinderen dood. De subkop was: En dat terwijl verloskundigen al de ‘makkelijke’ gevallen krijgen. Het artikel zorgde voor een kleine mediahype over het gevaar van thuisbevallingen. Welk effect hebben koppen in combinatie met hun teksten op lezers? In deze blog lees je de resultaten van mijn onderzoek.

Wat gaan we doen?

In deze blog kun je lezen of bepaalde vormen van koppen (informatief, schema of troop) en bepaalde soorten nieuwsteksten (informatief of suggestief) invloed hebben op de herkenning, herinnering en waardering van die teksten. Ik heb dit onderzoek gedaan aan de hand van een digitale vragenlijst onder 202 mensen. Voordat de proefpersonen de vragenlijst invulden, heb ik eerst gevraagd naar hun behoeften naar nieuws op basis van het model van Uses & Gratifications (Katz, 1959; Kaye & Johnson, 2002).

Hierna verschenen er 6 koppen waaruit de respondenten konden kiezen. Degene die ze het leukst vonden moesten ze aanklikken, waarna vervolgens het bijbehorende artikel verscheen.

De resultaten logen er niet om, maar eerst zal ik kort uitleggen welke vormen van koppen er bestaan, welke typen nieuwsteksten en gebruikt zijn en hoe ik de herkenning, herinnering en waardering heb gemeten.

Krantenkoppen

Koppen kunnen informatief zijn of de aandacht trekken, en soms zelfs allebei. In ieder geval vatten ze een artikel altijd samen (Van Dijk, 1983). Ze trekken aandacht door middel van retorische middelen of door stijlfiguren.

In dit onderzoek is gekeken naar de vorm van de kop en daarbij is een onderscheid gemaakt tussen informatieve koppen, koppen met een schema en koppen met een troop. Schema’s en tropen zijn 2 soorten stijlfiguren. Koppen met stijlfiguren zullen waarschijnlijk meer aandacht trekken dan informatieve koppen. Een voorbeeld:

  • Informatief: Wilders: vergelijking met Hitler onterecht.
  • Schema: Wilders woest om Hitler hetze.
  • Troop: Ich habe es nicht gewusst!

Schema’s en tropen

Het onderscheid tussen schema’s en tropen is al veel vaker gebruikt, bijvoorbeeld in literatuurstudies, maar ook bij onderzoek naar advertentieslogans (McQuarrie & Mick, 1996). Een schema kan omschreven worden als een overdreven versie van een ‘normale’ taaluiting. Voorbeelden van schema’s zijn stijlfiguren waarin herhaling voorkomt, zoals alliteratie (herhaling van de beginletter) en anaforen (herhaling van een woord of woordgroep). Een ander bekend schema is rijm.

Tropen zijn vormen van stijlfiguren die omschreven kunnen worden als onregelmatig- heden in taaluitingen die ontstaan door vervanging of destabilisatie. Voorbeelden hiervan zijn de hyperbool (overdrijving), metaforen, woordspelingen en ironie.

Nieuwsteksten

In mijn onderzoek heb ik een onderscheid gemaakt tussen informatieve nieuwsteksten en suggestieve nieuwsteksten. De informatieve teksten zijn bijna letterlijk overgenomen uit de verschillende Nederlandse kranten en zijn op detailniveau aangepast. Van die informatieve teksten heb ik zelf een suggestieve versie gemaakt.

Suggestief is een breed begrip, maar ik bedoel hiermee dat journalisten naast het brengen van objectieve informatie ook bepaalde beelden en gedachten opwekken in de hoofden van de lezers. Dit kan door bijvoorbeeld het gebruik van sfeermakende adjectieven en adverbia (Biber, 1989), de structuur van de tekst (Sanders en Redeker, 1993; Spooren, Hoeken en Sanders, 1994) en door transitiviteitsprocessen, waarbij het werkwoord in de zin een overgankelijk werkwoord is; dat wil zeggen dat het werkwoord een lijdend of een meewerkend voorwerp met zich meedraagt. Hierbij is vooral gelet op de verbale transitieve werkwoorden. Voorbeelden hiervan zijn ‘zeggen’, ‘beweren’, ‘claimen’, ‘vertellen’ of ‘ontkennen’ (Chen, 2005).

Concreet betekent dit dat in de suggestieve teksten de nadruk wordt gelegd op conflicten, er meer intensiverende woorden als ‘heel’, ‘verschrikkelijk’, ‘enorm’ en ‘zeer’ in zitten en dat de journalist eerder werkwoorden als ‘beweren’, ‘claimen’ of ‘ontkennen’ gebruikt in plaats van het neutrale ‘zeggen’.

Herkenning , herinnering en waardering

Om te controleren of de respondenten daadwerkelijk de teksten gelezen hadden, werden er 4 stellingen gepresenteerd. Van die 4 was er telkens een goede en foute informatieve stelling, en een goede en foute suggestieve stelling. Op die manier werd de herkenning en het begrip van de tekst gemeten. De herinnering van de kop en de tekst werd gemeten door te vragen zoveel mogelijk steekwoorden op te schrijven. De waardering van de teksten werd gemeten aan de hand van bipolaire items als: aantrekkelijk – niet aantrekkelijk, betrouwbaar – onbetrouwbaar.

En? Blijft ie hangen?

Koppen met een troop erin worden hoger gewaardeerd dan de andere soorten koppen. Daarnaast blijkt dat informatieve teksten beter onthouden worden dan suggestieve teksten. Jonge lezers onthielden meer steekwoorden dan oudere lezers en hoogopgeleiden onthielden meer dan laagopgeleiden. Bovendien blijkt er een verband te bestaan tussen jonge mannen en hun keuze voor koppen; als zij van tevoren hadden aangegeven nieuws te lezen omdat ze de sociale behoefte voelden om te kunnen meepraten over het nieuws, dan kozen ze vaker voor koppen met een troop.

Als je als journalist wilt dat je artikel goed scoort, kun je dus het best een kop met een woordspeling of een hyperbool gebruiken. Vervolgens zet je er een tekst onder die informatief is. Je artikel valt dan op, wordt hoog gewaardeerd én goed onthouden.

Hoe deed NRC Next het?

NRC Next is voor het betreffende artikel over thuisbevallen – dat helaas niet meer in vol ornaat op internet te zien is, maar wel in iets mindere kwaliteit – wegens smaad aangeklaagd door de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV). Volgens het KNOV werd het onderzoek waarop het artikel zich baseerde verdraaid en werd er geen helder onderscheid gemaakt tussen feiten en meningen. De Raad van Journalistiek nam de zaak in behandeling en oordeelde dat er wel degelijk wederhoor was toegepast; links onderaan het paginabrede artikel was een gedeelte gereserveerd voor de nuancering van de harde feiten in de kop.

NRC Next deed het precies volgens het boekje. Een artikel met een woordspeling om de aandacht te trekken: Don’t try this at home, gevolgd door een informatief artikel dat de lezers goed zullen onthouden.

Verder lezen

  • Biber, D., Finegan, E. (1989). Styles of stance in English: lexical and grammatical marking of evidentiality and affect. Text 9 (1), 93-124.
  • Chen, L. (2005). Transitivity in Media Texts: Negative verbal process, sub-functions and narrator bias. International Review of Applied Linguistics (IRAL) in Language Teaching 43 (1), 33-51.
  • Dijk, van T. (1983). Discourse analysis: its development and application to the structure of news. Journal of Communication 33 (2), 20-43.
  • Katz, E. (1959). Mass Communications Research and the Study of Popular Culture: An Editorial Note  on a Possible Future for this Journal, Studies in Public Communication 2, 1-6.
  • Kaye, B.K., Johnson, T.J. (2002). Online and in the know: Uses and Gratifications of the web for political information. Journal of Broadcasting and Electronic Media 46 (1), 54-71.
  • McQuarrie, E.F., Mick, D.G. (1996). Figures of rhetoric in advertising language. The Journal of Costumer Research 22 (4), 424-438.
  • Sanders, J., Redeker, G. (1993). Linguistic perspective in short news stories. Poetics 22, 69-87.
  • Spooren, W., Hoeken, H., & Sanders, T. (1994). Tekstbegrip als functie van tekststructuur en tekstinteressantheid. In A. Maes, P. V. Hauwermeiren, & L. V. Waes (Eds.), Perspectieven in taalbeheersingsonderzoek (pp. 98-108). Dordrecht: ICG Publications.
  • Timmerman, C. (2011). De kop blijft hangen. Een onderzoek naar lezersbehoeften, keuze voor koppen, herinnering, herkenning en waardering van nieuwsteksten. Masterscriptie Vrije Universiteit Amsterdam.

Reacties

2 Responses over “Koppen met woordspelingen scoren goed”

  1. Dag Carly,
    Interessant verhaal! Ik verzamel al een tijdje ‘vreemde’ nieuwskoppen van krantensites. Ik heb ze Telegraafjes genoemd. Misschien vind je ze leuk om te bekijken: http://www.telegraafjes.nl.

  2. […] Timmerman, C. (2011). Koppen met woordspelingen scoren goed. Ontleend aan http://www.tekstblog.nl/koppen-met-woordspelingen-scoren-goed. […]

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.