Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Radboud Universiteit Nijmegen. Op Posted on 14 februari, 2011by

Illustratie geïntensiveerd taalgebruikVoor mijn promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit Nijmegen onderzoek ik geïntensiveerd taalgebruik. Ik bekijk onder meer met welke talige middelen taalintensiteit wordt gerealiseerd. Na 5 maanden is het tijd om de balans op te maken. In dit artikel deel ik mijn eerste constateringen. Eén ding is duidelijk: taalintensivering is een veelomvattend verschijnsel.

Wat is taalintensivering?

Cover Tirza

In eerdere blogartikelen liet ik jullie al kennismaken met geïntensiveerd taalgebruik. Daarin sprak ik over een stijlelement om je uiting kracht bijzetten. Maar wat betekent dat? De meest ongemarkeerde manier om het boek Tirza positief te waarderen, is: Het is een mooi boek. Wil je jouw oordeel echter sterker verwoorden, dan kan je zeggen: Het is een heel mooi boek of Het is een prachtig boek.

In het eerste geval wordt de evaluatieve uiting geïntensiveerd door een bijwoord (heel) aan de evaluatie toe te voegen. In het tweede voorbeeld wordt het evaluatieve woord (mooi) vervangen door een sterker bijvoeglijk naamwoord (prachtig). Zoals deze voorbeelden laten zien, verandert de oorspronkelijke betekenis van de uiting niet; het oordeel wordt alleen sterker. Daarnaast blijkt dat er gradaties zitten in de kracht van de intensiveerders: mooi – heel mooi – prachtigoogverblindend.

4 manieren om je boodschap te versterken

Je mening extra krachtig formuleren, kan op verschillende manieren. Per woorddeel, woord, woordgroep, zinsdeel en zin. Grofweg zijn die in te delen in 4 groepen:

1. Intensiverende woordsoorten
Wat een supergoed idee. (voorvoegsel)
Het is de zoveelste hit van Anouk. (telwoord)
Het kantinevoer is goed te eten. (zelfstandig naamwoord)
Zij zaten te schransen. (werkwoord)

2. Intensiverende stijlfiguren
Hij ging er als een haas vandoor. (vergelijking)
Zij interviewde bezonnebrilde bontmantels. (beeldspraak)
Dat was dus niet bepaald een succes. (litotes)
Hij gaat keer op keer in de fout. (herhaling)
Wat een ‘briljant’ idee. (ironie)

3. Intensivering op syntactisch niveau
Juist, dat dacht ik ook. (ellips)
Maakt dat het minder interessant? (retorische vraag)
Niet alleen in Nijmegen, maar ook in New York. (verbindingswoorden)
Uiteraard ben ik het daarmee eens. (vooropplaatsing + bijwoord)

4. Intensiverende typografie
WAT DENK JE ZELF? (kapitalen + retorische vraag)
Het feest was ge-wel-dig. (nadrukstreepjes + bijvoeglijk naamwoord)
Dat was écht de moeite waard. (accent + bijwoord)

Zoals sommige voorbeelden hierboven laten zien, kun je soms meerdere labels op een intensiveerder plakken. Zo kan ik mijn mening Tirza is een mooi boek ook opschrijven als: Prachtig!!!! Bij deze uiting intensiveer ik 3 keer: de zin is een ellips, het woord is een intensiverend bijvoeglijk naamwoord (prachtig is sterker dan mooi) en !!!! is intensiverende typografie. Overigens komt taalintensivering niet alleen binnen, maar ook tussen zinnen voor. Bijvoorbeeld: Het is hoorbaar. Voelbaar. Zichtbaar. en: Hij werd een hype. Een manier. Een religie.

Letterblokken Goed-SlechtIntensiveren van negatief naar positief

Een evaluatieve uiting is altijd te plaatsen op een evaluatieschaal van negatief (Het boek is slecht) naar positief (Het boek is mooi). Dit heet polariteit. Maar de intensiveerder zelf kan ook een polariteit hebben. Soms met verrassende gevolgen voor de uiteindelijke polariteit van de uiting. Zo zijn slettebak, dokken, peperduur negatief en schat, koesteren, lief positief. In de context kan de polariteit ineens omslaan. Bij Dat is knap stom wordt het positieve knap negatief. Andersom wordt verschrikkelijk positief in Dat is verschrikkelijk mooi. Hoe interpreteren lezers de polariteit van deze intensiveerders?

Vervolgonderzoek

Om te bekijken of en hoe bovenstaande constateringen voorkomen in praktijk, ga ik bestaande teksten analyseren. Hierbij maak ik onderscheid tussen analoge en digitale teksten, in verschillende genres, geschreven door professionele of amateurschrijvers. Daarnaast brandt de vraag hoe taalgebruikers de verschillende groepen taalintensiveerders ervaren in teksten. Wanneer is je uiting het krachtigst? En ben je dan ook het meest overtuigend? Met vervolgonderzoek wil ik antwoord geven op deze en andere vragen.

Reacties

2 Responses over “Onderzoek naar geïntensiveerd taalgebruik: een tussenstand”

  1. […] Dit blogartikel was vermeld op Twitter door Jos Hornikx en Christine Liebrecht, Tekstblog. Tekstblog heeft gezegd: Je boodschap kracht bijzetten met #geïntensiveerdetaal. @christineliebr doet #onderzoek – http://bit.ly/eZcE01 […]

  2. […] en biechtte op dat hij nog nooit sneeuw heeft gezien. Vlaamse collega en ik gebruikten allerlei positieve intensiveerders om aan te geven dat we dit amazing vonden. Voor ons is sneeuw redelijk normaal, maar natuurlijk ook […]

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.