Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Universiteit van Amsterdam. Op Posted on 20 februari, 2012by

PolitielintIn 0,12 seconden geeft Google 485.000 hits wanneer je ‘Tristan van der Vlis’ intypt. 9 april 2011 vond de schietpartij in Alphen aan den Rijn plaats, toch is het tot op de dag van vandaag nog steeds nieuws. Waar moeten journalisten op letten, zodat ze tijdens een mediahype interessante en kwalitatief goede achtergrondartikelen kunnen schrijven?

Wat maakt een onderwerp nieuwswaardig?

Onderwerpen als: de kat van de buren is 2 weken geleden weggelopen of Henk heeft Ingrid een aanzoek gedaan, zullen de voorpagina’s niet halen, maar welke gebeurtenissen halen wel het nieuws? Wat maakt een onderwerp interessant genoeg om over te schrijven? Nieuws moet actueel zijn, liever morgen dan vandaag. Verder is er in het nieuws meer aandacht voor negatieve dan positieve gebeurtenissen. Let maar eens op het NOS-journaal en turf de positieve nieuwsitems die voorbijkomen, als je geluk hebt is het er 1. Daarnaast speelt onvoorspelbaarheid een grote rol, onverwachte en ongebruikelijke gebeurtenissen zijn nieuwswaardiger, dan de melding dat het morgen alweer regent. Ook hebben gebeurtenissen die toe te schrijven zijn aan individuen een hogere nieuwswaarde, dan wanneer de oorzaak of aanstichter niet bekend is. Dit wordt persoonlijke binding genoemd (Schellens en Steehouder, 2010). Wanneer we kijken naar een nieuwsitem zoals de schietpartij in Alphen aan de Rijn, kunnen we zien dat dit onderwerp aan alle factoren voldoet, die een onderwerp nieuwswaardig maken. Maar wanneer leent een nieuwsitem zich voor het schrijven van achtergrondartikelen?

Wat maakt een achtergrondartikel interessant voor de lezer?

Elk gepubliceerd nieuwsfeit dat meer is dan een opzichzelfstaand incident, leent zich voor een achtergrondartikel. Dit betekent dat ‘de 5 w’s en de h’ (wie, wat, wanneer, waar, waarom en hoe) aanknopingspunten vormen voor achtergrondartikelen (Bekius, 2003). Voorbeelden hiervan treffen we aan in achtergrondverhalen over de schietpartij in Alphen aan den Rijn: wie was Tristan van der Vlis, waarom heeft hij dit gedaan en hoe heeft dit kunnen gebeuren? Voor de keuze van een invalshoek voor achtergrondartikelen, heb je dus toegang tot een onuitputtelijke bron. Maar wat maakt de keuze van je invalshoek eigenlijk interessant? Welke elementen maken een tekst aantrekkelijk om te lezen?

Een tekst moet nieuwe informatie bevatten, aansluiten bij de voorkennis van lezers, verassend en persoonlijk gerelateerd zijn (Hoeken, Hornikx en Hustinx, 2009). Lezers vinden het dus interessanter om over een onderwerp te lezen dat dicht bij hen staat, zoals de schietpartij in Alphen aan den Rijn, dan een gebeurtenis die verder van hen afstaat, zoals de SymbolenNAVO die een Libisch gevechtsvliegtuig onderschept. Wat betreft de voorkennis is het belangrijk onderscheid te maken in individuele interesses en onderwerpen die een groter publiek interesseren, zoals: seks, dood, geweld en geld. Daarnaast zorgt voorkennis ervoor dat lezers de tekst makkelijker begrijpen en onthouden en ze de informatie aantrekkelijker vinden (Hoeken, Hornikx en Hustinx, 2009).

Mate van nieuwsgierigheid kun je schatten

Er zijn dus factoren die een tekst interessant maken, maar waar komt de nieuwsgierigheid vandaan die de lezer aanzet tot het lezen van een achtergrondartikel? In het model van Litman (Hoeken, Hornikx en Hustinx, 2009) wordt het verwachte gevoel van nieuwsgierigheid bepaald door het opsplitsen van de ‘behoefte’ meer te weten te komen over het onderwerp enerzijds en het ‘houden van’ het onderwerp anderzijds. Wanneer we inhaken op het nieuwsitem over de schietpartij, dan zou je de nieuwsgierigheid van deTabel verwachte nieuwsgierigheid lezer als volgt kunnen classificeren: er bestaat de verwachting dat het laag scoort op de schaal ‘houden van’, maar hoog scoort in de ‘behoefte’, aangezien dit nieuwsitem geen positief bericht is, maar wel de interesse wekt. In het figuur hiernaast komt naar voren dat de nieuwsgierigheid van lezers met betrekking tot de schietpartij voortkomt uit de behoefte om onzekerheid op te heffen. Wanneer lezers zich er dus van bewust zijn belangrijke kennis te missen, gaan ze actief op zoek naar die informatie.

Wanneer is nieuws een mediahype?

Nu bekend is wat een onderwerp nieuwswaardig en interessant maakt en waar de nieuwsgierigheid bij lezers vandaan komt, bekijken we het fenomeen ‘mediahype’. Aan de hand van de criteria die Vasterman (2005) heeft opgesteld, kunnen we nagaan wanneer een news wave een mediahype is en of dit ook het geval is bij de schietpartij in Alphen aan den Rijn. Er moet sprake zijn van een belangrijke gebeurtenis, zoals de schietpartij zelf. Ook zijn er overeenstemmende news waves. Dit houdt in dat verschillende media hetzelfde nieuws over de schietpartij berichten. Daarnaast vindt er een groei in media-aandacht plaats van vergelijkbare incidenten. Ook wordt een mediahype gekenmerkt door een sterke stijging van thematisch gerelateerd nieuws, denk aan de Tweede Kamervragen over de wapenwet. De grafiek hiernaast laat dat zien. Bij de schietpartij in Alphen aan den Rijn was dus zeker sprake van een mediahype.

Is een mediahype is strijd met de journalistieke standaarden?

Een mediahype is gebaseerd op een zelfversterkend proces. 1 frame, in dit geval de schietpartij in Alphen aan den Rijn, stuurt de media naar meer details en feiten betreffende de schietpartij, terwijl afwijkende informatie wordt genegeerd. De journalistiek standaard ‘balans’ houdt echter in dat de media de verantwoordelijkheid hebben voor het bieden van verschillende perspectieven en invalshoeken. Wanneer er sprake is van een mediahype wordt de journalistieke standaard voor balans dus vaak verstoord.

Ook is een mediahype gebaseerd op pack journalism. Aangezien alle media met elkaar concurreren, wil niemand achterblijven en dus publiceren ze allemaal hetzelfde nieuws. Dit veroorzaakt grote eenheid in het nieuws. Kijkend naar de volgende voorbeelden,  uit de Volkskrant en het NRC zie je grote overeenkomsten in de berichtgeving over de schietpartij.

  • “Schietpartij Alphen aan den Rijn: 7 doden, 3 ‘heel zwaar gewond’” -Volkskrant-
  • “Zeven doden bij schietpartij Alphen aan den Rijn – Tristan van der V. had vijf wapenvergunningen” -NRC-

De journalistieke standaard ‘onafhankelijkheid’ stelt echter dat media niet afhankelijk mogen zijn van politieke of commerciële belangen, waar in het geval van een mediahype dus wel vaak sprake van is.

Schietincident Volkskrant

Daarnaast geeft een mediahype een onrealistisch beeld van vergelijkbare gebeurtenissen. Het beeld ontstaat dat soortgelijke gebeurtenissen accumulatief zijn. In het kader hiernaast geeft de Volkskrant een opsomming van thematisch gerelateerde incidenten. Doordat de Volkskrant een eenzijdige invalshoek hanteert, wordt de journalistieke standaard ‘balans’ niet gehanteerd.  Ook de journalistieke standaard ‘relevantie’ komt niet tot uiting, omdat de Volkskrant in plaats van het publiek te informeren over relevante ontwikkelingen en sociale problemen,  ze juist de angst bij lezers vergroten, door de nadruk te leggen op de toename- en de zogenaamde groei in ernst van vergelijkbare incidenten.

Verder kan een mediahype ervoor zorgen dat een sociaal probleem de status van een crisis bereikt. Hierdoor worden actoren, zoals de overheid gedwongen tot het nemen van drastische maatregelen, zoals het onderstaande voorbeeld uit de Volkskrant laat zien. Dit leidt tot de paradox dat hoe meer de overheid ingrijpt, hoe groter het probleem lijkt. Terwijl de journalistieke standaard ‘sociale verantwoordelijkheid’ juist staat voor zelfreflectie en verantwoordelijkheid.

Krantenartikel wapenvergunning

De hierboven genoemde journalistieke standaarden worden, wanneer er sprake is van een mediahype, dus vaak overtreden in achtergrondartikelen (Vasterman, 2005). Het is erg makkelijk deze standaarden niet in acht te nemen, aangezien het veel media-aandacht oplevert. Toch is het wel belangrijk deze journalistieke standaarden overeind te houden, om zo de kwaliteit van achtergrondartikelen te garanderen.

Nog even op een rijtje

Waar moeten journalisten dus rekening mee houden, zodat ze tijdens een mediahype interessante en kwalitatieve achtergrondartikelen kunnen schrijven?

  • Houd rekening met het onderwerp. Aspecten die een nieuwsitem nieuwswaardig maken, zoals: actualiteit, negativitieit, onvoorspelbaarheid en persoonlijke binding, spelen hierin een belangrijke rol.
  • Houd rekening met de lezer. De invalshoek van een achtergrondartikel moet gebaseerd zijn op de 5 w’s en de h, zodat de lezer zijn voorkennis kan gebruiken, waardoor artikelen soepeler begrepen en onthouden worden. Ook maken de volgende elementen een achtergrondartikel interessanter voor de lezer: nieuwe informatie, aansluitend bij de voorkennis van de lezer, verrassend en persoonlijk gerelateerd.
  • Houd rekening met de journalistieke standaarden. Wanneer je tijdens een mediahype een achtergrondartikel schrijft, houd dan in gedachten dat de journalistieke standaarden er niet voor niets zijn; respecteer de journalistieke standaarden en waarborg de kwaliteit van de journalistiek.

Verder Lezen

Deze blog is een resultaat van de samenwerking met de Universiteit van Amsterdam. Voor het vak ‘Schrijven en herschrijven’ hebben studenten een blog geschreven. De beste blogs publiceren we op Tekstblog.

Reacties

Geen reacties over “Recept voor goede achtergrondartikelen bij mediahypes”

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.