Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van School voor Schrijftraining. Op Posted on 6 mei, 2011by

Hoofd met zichtbare hersenactiviteitOnlangs deed ik onderzoek naar de werking van het onbewuste tijdens het schrijfproces. Hieruit bleek dat afleiding in de vorm van een sudoku-puzzel tijdens het schrijfproces voor betere teksten zorgt. Daarnaast levert een lange schrijftijd meer tevredenheid onder de schrijvers op. In de praktijk betekent dit dat tekstschrijven een combinatie zou moeten zijn van bewust en onbewust nadenken.

Eerder onderzoek naar de rol van het onbewuste

Inspiratie voor mijn onderzoek haalde ik uit eerder onderzoek van de Nijmeegse hoogleraar Ap Dijksterhuis (2004). Hieruit bleek dat proefpersonen die een beslissing moeten nemen, de beste keuze maken na het oplossen van een puzzel. In het onderzoek van Dijksterhuis kregen proefpersonen informatie over 4 (niet-bestaande) appartementen in Amsterdam.

In de beschrijvingen werden zowel positieve (bijvoorbeeld: ‘Appartement A ligt in de Jordaan’) als negatieve (bijvoorbeeld: ‘Appartement B heeft een slechte keuken’) aspecten genoemd. De appartementen hadden ieder 5 positieve en 7 negatieve kenmerken. Met uitzondering van één appartement, dat eruit sprong met 8 positieve en 4 negatieve kenmerken. De proefpersonen kregen voldoende tijd om de beschrijvingen door te lezen, maar konden daarna niet lang meer over de informatie nadenken.

Puzzelaars kiezen het best

Dijksterhuis verdeelde de proefpersonen in 3 groepen. De eerste groep kreeg de opdracht om direct na het lezen aan te geven welk appartement ze het best vonden. Dit waren de snelle beslissers. Deelnemers uit de tweede groep kregen een aantal minuten de tijd om goed over hun keuze na te denken: de bewuste denkers.

Bij de derde groep deden Dijksterhuis en zijn collega’s iets nieuws. Ze vertelden deze proefpersonen dat zij later zouden kiezen en dat ze eerst een paar minuten iets anders gingen doen, bijvoorbeeld een puzzel oplossen. Deze groep noemt Dijksterhuis de onbewuste denkers. En juist deze laatste groep koos het vaakst het appartement met de meeste positieve kenmerken.

Kiezen met het onbewuste maakt tevreden

Het onderzoek van Dijksterhuis is op vele manieren herhaald. Dijksterhuis zelf deed dit bijvoorbeeld met posters. Hij liet proefpersonen naar 5 posters kijken, waarna ze er 1 mochten kiezen en mee naar huis mochten nemen. Enkele weken later belden de onderzoekers de proefpersonen op met de vraag hoe tevreden ze waren over hun keuze. Ook in dit onderzoek waren de afgeleide denkers beduidend meer tevreden met hun keuze dan de bewuste denkers en de snelle beslissers.

Nieuw onderzoek: bewust en onbewust schrijven

Sudoku-puzzelSamen met mijn collega’s van de School voor Schrijftraining herhaalde ik Dijksterhuis’ onderzoek. Maar dan met taal. We lieten mensen een tekst schrijven, waarvoor ze een kwartier de tijd kregen. De deelnemers aan ons onderzoek verdeelden we in 4 groepen. De eerste groep kreeg na het kwartier nog 5 minuten om de tekst zo goed mogelijk af te ronden. Deze groep was vergelijkbaar met de snelle beslissers uit het onderzoek van Dijksterhuis. Een tweede groep kreeg na het kwartier nóg een kwartier om de tekst zo goed mogelijk te maken en waar mogelijk te verbeteren. Deze groep was vergelijkbaar met de bewuste denkers uit Dijksterhuis’ onderzoek. Een derde groep werd 10 minuten lang afgeleid. Zij moesten hun tekst even wegleggen en een sudokupuzzel maken. Daarna kregen ze 5 minuten de tijd om nog even naar hun tekst te kijken en die zo goed mogelijk te maken.

Tot slot kreeg een vierde groep de opdracht om geheel anders met de eigen tekst bezig te zijn. Deze groep moest de volgorde van de tekst radicaal veranderen. Zij moesten beginnen bij de laatste zin en eindigen met de eerste. Proefpersonen moesten deze tekst zo goed mogelijk herschrijven. Het resultaat was een omgekeerde versie van de oorspronkelijke tekst.

Bewust schrijven maakt tevreden, afleiding zorgt voor hogere beoordeling

Direct na de schrijftaak en een week erna vroegen we de deelnemers hoe tevreden ze over hun eigen werk waren. Beide keren was de groep bewuste denkers het meest tevreden. Zij waren de deelnemers die het langst op hun tekst hadden mogen broeden. Ook vroegen we de deelnemers het werk van anderen te beoordelen. Daarbij wisten ze niet welke tekst door wie geschreven was en welke werkwijze aan de tekst ten grondslag lag. Welke teksten kregen de hoogste score? Die van deelnemers die tussendoor een sudokupuzzel hadden gemaakt.

Het onbewuste kan meer dan het bewuste

Uit al deze onderzoeken blijkt: onbewuste denkers nemen de beste beslissing. Of het nu gaat om appartementen, posters of het schrijven van een eenvoudige tekst. De verklaring die psychologen hiervoor geven heeft te maken met de werking van ons brein. Het bewuste werkt heel precies, maar de capaciteit ervan is klein. De capaciteit van het onbewuste daarentegen is vele malen groter. Het idee van Dijksterhuis is dat het bewuste wordt afgeleid met een puzzel, terwijl het onbewuste wel aan de appartementen denkt. En dat kan in een paar minuten veel meer dan het bewuste.

Bewust nadenken bij weinig informatie misschien beter

Hoofd waar pijlen uitkomenBij een beslissing waarbij je weinig informatie hoeft te verwerken, is bewust nadenken misschien wel beter dan onbewust nadenken. Dijksterhuis: “Bewust nadenken is immers heel precies en het nadeel van de kleine capaciteit is niet belangrijk, want er is weinig informatie meer gemoeid. Op het moment dat de hoeveelheid informatie toeneemt, neemt de kwaliteit van bewust nadenken echter snel af, omdat de capaciteit overbelast wordt. Voor onbewust nadenken is dat niet het geval, dus is het geschikter voor complexere beslissingen.”

Variatie als gulden middenweg

Hoe zit het met schrijven? Schrijven bestaat uit een serie buitengewoon simpele beslissingen (“Is het pannenkoek of pannekoek?”) en een serie buitengewoon complexe beslissingen (“Als ik dit schrijf, overtuig ik dan mijn collega’s? Laat ik nu niet een cruciaal argument weg?”). Het gevolg is dat je het niet bewust of onbewust moet doen. Je moet het afwisselen. Variëren. Soms een probleem bewust aanpakken en soms onbewust.

Dat is ook wat de schrijvers in de derde groep van ons onderzoek deden. Zij varieerden hun werkwijze. Eerst een kwartier bewust schrijven, daarna 10 minuten afleiding met een puzzel zodat het onbewuste zijn werk kon doen, en vervolgens nog 5 minuten schrijven om de vruchten te plukken van het onbewuste werk.

Verder lezen

  • Dijksterhuis, A (2004). Think different: The merits of unconscious thought in preference development en decision making. Journal of Personality and Social Psychology, 87, p: 586-598.

Reacties

Er is één reactie over “Schrijven met je onbewuste”

  1. Beste Freerk,

    Dank voor het delen van dit onderzoek. Ik herken de resultaten uit de praktijk: in de rol van trainer/docent schrijfvaardigheid en tekstschrijver. Je bewustzijn is zoveel groter dan je ratio. Dit bewustzijn spreek je ook aan met andere aandachtsgerichte opdrachten zoals wandelen, yoga-oefeningen, visualiseren, luisteren naar muziek en meditatie. Interessant om te onderzoeken of zo’n opdracht ook soortgelijke resultaten oplevert als het maken van een sudokupuzzel. Hebben jullie een vergelijkbare opdracht ook opgenomen in de Schrijfcarroussel?

    Zonnige groet,
    Natascha Janssen

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.