Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Vrije Universiteit Amsterdam. Op Posted on 27 september, 2010by

Stethoscoop op boekElke tekst heeft specifieke kenmerken. Deze bieden lezers houvast en maken het mogelijk verschillende tekstgenres van elkaar te onderscheiden. Ook binnen de gezondheidsvoorlichting wordt gebruik gemaakt van verschillende tekstgenres. Gezondheidsteksten hebben vaak hetzelfde doel: lezers aansporen gezonder te leven. Auteurs letten hierbij vaak niet op het tekstgenre dat ze gebruiken. Toch is het genre van de tekst waarin een gezondheidsboodschap is verpakt van invloed op de effectiviteit ervan.

Tekstgenre en -frame beïnvloeden effectiviteit gezondheidsteksten

Doorgaans gieten gezondheidsinstanties hun schriftelijke voorlichting in de vorm van informatieve teksten. Narratieve teksten gebruiken ze aanzienlijk minder vaak. Dit soort teksten hebben een meer verhalende vorm (Green & Brock, 2000). De lezer volgt de beschreven gebeurtenissen vanuit het perspectief van de hoofdpersoon in het verhaal. Hij leest over zijn of haar gedachten en gevoelens (Busselle & Bilandzic, 2009). Dit soort narratieve teksten hebben andere effecten op hun lezers dan informatieve varianten (Gerrig, 1993; Green & Brock, 2000, 2005; Slater & Rouner, 2002). Zo zien lezers de narratieve teksten meer als vermaak en zijn ze minder bedacht op een persuasieve boodschap. De keuze voor een bepaald genre beïnvloedt dus de effectiviteit van gezondheidsteksten.

Ook het frame van een gezondheidstekst is van invloed op de effectiviteit ervan (Kahneman & Tversky, 1982; Rothman & Salovey, 1997). Schrijvers van gezondheidsteksten kunnen hun boodschap over ziektes of aandoeningen postief en negatief formuleren. Een tekst in een ‘loss-frame’ benadrukt de nadelen van ongezond gedrag, een tekst in een ‘gain-frame’ benoemt de voordelen van gezond gedrag:

Loss-frame

  1. Het risico op huidkanker is hoger na onbeschermd zonnen.
  2. Roken verhoogt het risico op longkanker.

Gain-frame

  1. De kans op een gezonde huid is groter na beschermd zonnen.
  2. Niet-roken verhoogt de kans op gezonde longen.

Het beschrijven van óf de nadelen óf juist de voordelen van (on)gezond gedrag beïnvloedt de effectiviteit van een gezondheidstekst (Salovey & Williams-Piehota, 2004).

Effectieve gezondheidsvoorlichting van levensbelang

De gezondheid van de bevolking is een groot goed. De overheid en talloze gezondheidsinstanties hebben belang bij een gezonde levensstijl van individuen. Overtuigende gezondheidsvoorlichting kan lezers tot een gezondere levensstijl aansporen. Effectieve gezondheidsvoorlichting is dan ook van levensbelang. Maar welk tekstgenre spoort lezers het sterkst aan tot het uitvoeren van gezonder gedrag? En hoe kan een gezondheidstekst het beste geframed worden? Tot op heden richt ‘narratief’ onderzoek zich voornamelijk op testimonials en anekdotes. Hoewel deze tekstgenres gerelateerd zijn aan narratieve teksten, zijn het geen narratieven.

Naar framing is nog amper onderzoek verricht in combinatie met verschillende tekstgenres. Ook zijn de effecten in die onderzoeken nagenoeg altijd ‘bewust’ gemeten met behulp van vragenlijsten. Gecombineerd onderzoek naar tekstgenre en –frame is dan ook vereist. Daarnaast is het raadzaam ‘echte’ narratieven te gebruiken en de effecten op lezers (ook) ‘onbewust’ te meten.

De meest effectieve combinatie tekstgenre en –frame

Dit onderzoek biedt inzicht in de meest doeltreffende combinatie tekstgenre- en frame voor gezondheidsteksten. We onderzochten welk effect combinaties van het tekstgenre (narratief/informatief) en –frame (gain/loss) hebben op de lezer. De ervaren eigen effectiviteit is de mate waarin zij denken gezond gedrag te kunnen uitvoeren (Das & Fennis, 2004). Lezers zullen gezond gedrag namelijk alleen vertonen als ze geloven dat ze dat kunnen. Lezers die veel eigen effectiviteit ervaren, reageren daarnaast minder defensief op de tekstboodschap (Sherman, Nelson & Steele, 2000). Schrijvers van gezondheidsteksten moeten daarom proberen om de eigen effectiviteit die lezers ervaren te verhogen.

Huidkanker, Q-koorts en gehoorschade

Het onderzoek omvatte 12 gezondheidsteksten over 3 onderwerpen: huidkanker, Q-koorts en gehoorschade. Volgens de teksten kunnen mensen deze aandoeningen voorkomen door respectievelijk gebruik te maken van zonnebrandcrème, door zich te laten vaccineren en door oordopjes te dragen. Per tekstonderwerp waren er 4 verschillende tekstvarianten: narratief gain, narratief loss, informatief gain en informatief loss. Na het lezen moesten de lezers de ervaren eigen effectiviteit rapporteren. Het aantal seconden waarna zij reageerden, registreerden we. Snellere reactietijden kunnen duiden op een hogere mate van zekerheid bij lezers over een gegeven reactie (Lockhart & Craik, 1990). Meer zekerheid betekent in dit geval meer ervaren eigen effectiviteit.

Narratieve teksten effectiever dan informatieve

Het tekstgenre en –frame bleken uitsluitend van invloed te zijn op de door lezers onbewust ervaren eigen effectiviteit. Lezers reageerden sneller na het lezen van een narratieve tekst in een gain-frame dan na het lezen van een informatieve tekst in een dergelijk frame. Maar bewust ervoeren zij geen verhoogde eigen effectiviteit. Een narratieve gezondheidstekst kan de door lezers ervaren eigen effectiviteit dus uitsluitend onbewust verhogen als de tekst voordelen van gezond gedrag bespreekt (gain-frame). Een tekst die de nadelen van ongezond gedrag benoemt (loss-frame) was  in de teksten van beide genres even effectief.

Bevestig genreverwachtingen van lezers

De verschillen in effectiviteit van het gain-frame tussen beide genres zijn mogelijk te verklaren door genreverwachtingen. Dit zijn de verwachtingen die een tekstgenre bij lezers oproept (Lagerwerf, Cornelis, de Geus & Jansen, 2008). Het is aannemelijk dat lezers waarschuwingen verwachten te lezen in een informatieve gezondheidstekst en dat zij positieve gebeurtenissen en een ‘happy end’ verwachten in een narratieve tekst. Zo is het te verklaren dat narratieve teksten effectiever zijn in een gain-frame. Lezers verwachten voordelen van een bepaald gedrag namelijk eerder in een verhalende tekst dan in een informatieve.

Schrijf verhalend en benadruk voordelen

Het belangrijkste advies dat we schrijvers van gezondheidsteksten daarom geven, is om in narratieve teksten de voordelen van gezond gedrag te benadrukken. Hiermee bevestigen zij de genreverwachtingen van hun lezers. Lezers zullen onbewust een hogere mate van eigen effectiviteit ervaren. Dit houdt in dat zij er meer van overtuigd raken het beschreven gedrag te kunnen uitvoeren. Ook zijn hun reacties minder defensief  (Sherman, Nelson & Steele, 2000). Hierdoor zijn ontvankelijker voor de boodschap. Ze zullen deze eerder accepteren en uiteindelijk gezonder gaan leven. Het ideaalbeeld van een gezonde bevolking komt daarmee weer iets dichterbij.

Verder lezen

Busselle, R., & Bilandzic, H. (2009). Measuring narrative engagement. Media Psychology, 12, 321-347.

Das, E., & Fennis, B. (2004). Risicocommunicatie en rookgedrag. Een experimentele variatie op de waarschuwingen op sigarettenverpakkingen. Tijdschrift voor communicatiewetenschap, 32, 378-387.

Gerrig, R. (1993). Experiencing Narrative Worlds: On the Psychological Activities of Reading. New Haven: Yale University Press.

Green, M.C., & Brock, T.C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79, 701–721.

Green, M.C., & Brock, T.C. (2005). Persuasiveness of narratives. In T.C. Brock & M.C. Green (Eds.), Persuasion: Psychological insights and perspectives (2nd ed) (pp. 117–142). Thousand Oaks, CA: Sage.

Kahneman, D., & Tversky, A. (1982). The psychology of preferences. Scientific American, 246, 160–170.

Lagerwerf, L., Cornelis, L., de Geus, J., & Jansen, P. (2008). Advance organizers in advisory reports: Selective reading, recall, and perception. Written Communication, 25(1), 53-75.

Lockhart, R.S., & Craik, F.I.M. (1990). Levels of processing: A retrospective commentary on a framework

for memory research. Canadian Journal of Psychology, 44, 87–112.

Rothman, A.J., & Salovey, P. (1997). Shaping perceptions to motivate healthy behavior: The role of message framing. Psychological Bulletin, 121(1), 3–19.

Salovey, P., & Williams-Piehota, P. (2004). Field experiments in social psychology: Message framing and the promotion of health protective behaviors. American Behavioral Scientist, 47, 488-505.

Sherman, D.A.K., Nelson, L.D., & Steele, C.M. (2000). Do messages about health risks threaten the self: Increasing the acceptance of threatening health messages via self-affirmation. Personality and Social Psychology Bulletin, 26, 1046-1058.

Slater, M.D., & Rouner, D. (2002). Entertainment-education and elaboration likelihood: Understanding the processing of narrative persuasion. Communication Theory, 12, 173–191.

Reacties

Er is één reactie over “Tekstgenre en -frame beïnvloeden gezondheidsvoorlichting”

  1. […] mijn vorige Tekstblog-artikel schreef ik ook over gain- en loss-frames. De belangrijkste conclusies? Door de nadelen óf juist de […]

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.