Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Kweek Communicatie. Op Posted on 6 januari, 2011by

11 juni 2006, rust tijdens de WK-groepswedstrijd tegen Servië & Montenegro. Het Nederlands elftal leidt met 1–0. In een interview met sportpresentator Tom Egbers reageert voetballegende Johan Cruijff op het spel van de Nederlanders: zolang jij de bal hebt, kenne zij niet scoren. Cruijffs uiting bevat een constructie die we vaker tegenkomen in zijn onnavolgbare taalgebruik. Als je niet kan winnen, moet je zorgen dat je niet verliest, want je moet schieten, anders kan je niet scoren en als je een goal maakt, zit hij er in.

Voetballers en hun taalgebruik

Het fenomeen dat ik in de inleiding beschrijf, lijkt typerend voor voetbaltaal. Voetballers en commentatoren gebruiken de persoonlijke voornaamwoorden je en jij om te verwijzen naar zichzelf en andere spelers op het veld: als je zo speelt, dan zie je dus dat je niet kan brengen als team wat je wilt. Waarom en wanneer wordt je of jij gebruikt om te verwijzen naar een entiteit buiten de gesprekscontext? In deze blog gaat Kweek op zoek naar de theorie achter deze opmerkelijke manifestatie van voetbaltaal.

Knowledge telling en knowledge transforming

In The psychology of written composition behandelen Bereiter en Scardamalia (1987) het knowledge-telling en knowledge-transforming model. Deze modellen geven een invulling van het schrijfproces. De constante interactie tussen inhoudelijke en retorische kennis over bijvoorbeeld voetbal speelt hierin een belangrijke rol. Onervaren taalgebruikers zijn volgens de onderzoekers geneigd de stappen van het knowledge-telling model te volgen. Hierin komt doelgericht handelen en probleemanalyse niet voor. Er vindt geen planning vooraf en revisie achteraf plaats. Taalgebruikers die vooraf wél veel aandacht besteden aan het plannen van hun tekst, volgen de stappen van het knowledge-transforming model. Ze handelen in een probleemcontext en houden rekening met de constante interactie tussen inhoud en retoriek. Knowledge-transforming is dus een actief proces, terwijl knowledge-telling wordt gebruikt als stortplaats voor informatie. Taalgebruikers beginnen als tellers en ontwikkelen zich geleidelijk tot transformers.

Interactie tussen inhoud en retoriek

2 poppetjes die met elkaar communicerenHet vroege werk van Bereiter en Scardamalia richt zich op geschreven communicatie. Maar de centrale concepten zijn ook van toepassing op gesproken communicatie. Hierbij vinden deels dezelfde denkprocessen plaats als bij geschreven communicatie. De zender gebruikt inhoudelijke en retorische kennis om zijn boodschap te bedenken en vorm te geven. Een schrijver codeert zijn boodschap echter in grafemen (geschreven taal) , terwijl een spreker dat in fonemen doet (gesproken taal) (Sanders & Van Wijk, 2002). Een wezenlijk verschil tussen het schrijf- en het spreekproces is de tijd die de zender heeft om de boodschap te reflecteren. Sprekers moeten hun boodschap snel vormgeven, waardoor ze niet altijd de beste afstemming vinden tussen inhoud en retoriek.

Van taalfout naar stijlfiguur

De constante interactie tussen inhoudelijke en retorische informatie, gecombineerd met tijdsdruk, leiden tot opmerkelijke constructies in gesproken communicatie. Dat is niks nieuws, en is zeker niet alleen kenmerkend voor voetbaltaal. Maar waarom komt die specifieke constructie toch zo vaak voor? Het lijkt haast een bewuste keuze te zijn van een voetballer om de persoonlijke voornaamwoorden ik, wij en we te vervangen door jij en je. Is als je x, y een stijlfiguur geworden dat afstand tussen spreker en besproken gedrag probeert te creëren? Het lijkt er wel op!

Voetbaltaal, een bron voor mooie uitspraken en onderzoek

Let, de volgende keer als je voetbal kijkt, eens extra op het taalgebruik van voetballers. Voetballers en hun commentaren zijn eenVoetbalstadion van bovenaf rijke bron voor mooie uitspraken én voor wetenschappelijk onderzoek. In 1990 publiceerde taalkundige René Appel het boekje Voetbaltaal. Appel gaat in het boekje uitgebreid in op de taaleigenaardigheden van de voetbalwereld. Genieten voor de voetbal(taal)liefhebber, maar ook voor de taalkundige. Het taalgebruik in een specifiek domein zoals voetbal kan leiden tot inzichten over taal in het algemeen, zoals hier het geval was. Reden genoeg om studie of werk neer te leggen, en een voetbalwedstrijd te kijken!

Verder lezen

 

Reacties

Er is één reactie over “Voetballers en hun taalgebruik”

  1. […] Dit blogartikel was vermeld op Twitter door Jos Rouw, Tekstblog. Tekstblog heeft gezegd: Voetballers en hun #taalgebruik: een apart fenomeen.@kweekcom zoekt uit welke theorie er achter #voetbaluitspraken zit: http://bit.ly/eLGCac […]

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.