Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Gaaf communicatie. Op Posted on 27 juli, 2011by

Bord met vraagteken eropChou-fleur, filet de bar en terrine. Als je uiteten gaat, heb je grote kans om deze woorden tegen te komen op de menukaart. Waarschijnlijk roepen ze bepaalde associaties bij je op, zoals die van luxe en kwaliteit. Toch doet de vreemde taal afbreuk aan de begrijpelijkheid van de tekst. Dat bleek uit een onderzoek dat ik deed naar het effect van Franse taal op de menukaart.

2 redenen om een vreemde taal te gebruiken

Het gebruik van vreemde talen in Nederlandse teksten komt vaak voor. Niet alleen op menukaarten, maar ook in allerlei andere soorten teksten. Waarom eigenlijk? Hornikx, Van Meurs en Starren (2005) geven voor het gebruik van vreemde talen in reclame 2 hoofdredenen. Ten eerste: aandacht trekken. Want een reclamemaker die een Sloveense slogan in een Nederlandse advertentie voor shampoo plaatst, laat zijn reclame zeker opvallen. Een tweede reden om een vreemde taal te gebruiken is het creëren van een bepaald – positief – imago. Want een vreemde taal roept altijd een bepaalde associatie op met een bepaald land. Welke associatie dat is, ligt aan de gekozen taal en het land dat daaraan verbonden is.

Stereotypen oproepenPizza in de vorm van Italië

Volgens Kelly-Holmes (2000) is de koppeling tussen taal en bepaalde associaties met een land gebaseerd op ‘our most deep-routed conceptions en perceptions about these countries’. Volgens mij klopt dit. Want waar denk je aan bij Duitsland? Juist, braadworsten en bier. Waar denk je aan bij Nederland? Uiteraard kaas. Italië dan? Pizza natuurlijk! Je ziet: elk land heeft zo zijn eigen stereotypen. De vreemde taal roept deze stereotypen op. Bij Frankrijk denk ik aan lekker eten en goede wijn. Met mijn onderzoek – dat ik deed in het kader van het vak ‘De meertalige stad’ tijdens mijn bachelorstudie – wilde ik verifiëren of deze laatste gedachte klopt. Én of deze associaties tegelijkertijd geen afbreuk doen aan de begrijpelijkheid van de tekst.

Experimenteel onderzoek met 2 menukaarten

Voor mijn onderzoek ontwierp ik 2 menukaarten: een 100% Nederlandse menukaart en een Nederlandse menukaart met daarin diverse Franstalige gerechten en ingrediënten verwerkt. Op het gebruik van deze vreemde taal na, verschilden de menukaarten niet. Ik manipuleerde de ‘Franse’ versie systematisch. Zo werd ‘vissoep’ ‘bouillabaisse’ en gebruikte ik ‘chou-fleur’ voor ‘bloemkool’. Met uitzondering van een aantal geaccepteerde Franse leenwoorden zoals ‘entrecote’ en ‘crème fraîche’, kwam er op de Nederlandse menukaart geen Frans voor.

Franse taal staat voor kwaliteit, luxe en professionaliteit

Ik legde respondenten (variërend in leeftijd, geslacht en opleidingsniveau) 1 van de 2 menukaarten voor. Frans of Nederlands. Zij kregen het verzoek deze rustig door te lezen en daarna een vragenlijst te beantwoorden. Met deze vragenlijst vroeg ik indirect naar de associaties die het gebruik van de vreemde of Nederlandse taal bij hen opriep. Zo vroeg ik hen een voorspelling te doen over de karakteristieken van de eetgelegenheid, zoals de locatie, prijsklasse en sfeer.

Uit de vragenlijst bleek dat de respondenten die de Franse menukaart hadden gezien, het restaurant als chiquer, duurder, professioneler en exclusiever beschouwden dan de lezers van de Nederlandse menukaart. Hierbij gold: hoe meer Franse woorden, hoe sterker de associaties.

Respondenten vinden vreemde taal onduidelijk

Nadat respondenten hadden aangegeven welke associaties de Franse taal bij hen opriep, vroeg ik hen hoe aantrekkelijk, begrijpelijk en duidelijk zij de menukaart vonden. Hoewel de grote meerderheid de Franse woorden op de menukaart mooi vond, ervoeren veel respondenten de Franse menukaart als onbegrijpelijk. Zij gaven aan dat dit door de Franse taal kwam. Probleemwoorden waren bijvoorbeeld ‘rouille’, ‘chou-fleur’, ‘bouillabaisse’ en ‘langoustine’. Veel respondenten gaven dan ook aan liever de Nederlandse vertaling te zien.

Begrijpelijkheid belangrijker dan haute cuisine

Schilderij haute cuisineDe resultaten uit mijn onderzoek laten zien dat Franse woorden op de menukaart bepaalde positieve associaties oproepen, namelijk luxe, exclusiviteit en kwaliteit. Ik ga ervan uit dat schrijvers – of koks – de taal om deze reden op hun menukaart gebruiken. Door associaties van luxe en kwaliteit op te roepen, willen ze een positief imago creëren bij de lezer. Terecht. Want onze ‘most deep-routed conceptions en perceptions’ over Frankrijk zijn die van de haute cuisine. Dat staat volgens Van Dale voor ‘fijne Franse keuken, grote kookkunst.’

Schrijver moet balans vinden tussen begrijpelijkheid en imago

De meeste respondenten uit mijn onderzoek geven indirect dus 2 adviezen mee aan de menukaartschrijver. Ten eerste: ‘Gebruik Franse woorden om je restaurant meer allure te geven. Om kwaliteit en luxe uit te stralen en zo een positief imago te creëren.’ Tegelijkertijd zeggen ze: ‘Houd het gemakkelijk en begrijpelijk. Gebruik niet te veel Franse woorden, want dat zorgt voor onbegrip.’ En dus ligt de uitdaging voor de schrijver in het zoeken naar de juiste balans. Gaat hij voor begrijpelijkheid bij de lezer of stelt hij het imago van het restaurant voorop?

Verder lezen

  • Hornikx, J.M.A., Meurs, F. van & Starren, M.B.P. (2005) Welke associaties roepen vreemde talen in reclame op? Toegepaste Taalwetenschap in Artikelen, 74(2), 71-80.
  • Kelly-Holmes, H. (2000) Bier, parfum, kaas: language fetish in European advertising. European Journal of Cultural Studies, 3, 67-82.

Reacties

Geen reacties over “Vreemde taal op de menukaart zorgt voor onbegrip”

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.