Tekstblog: een onafhankelijk, online platform voor tekst- en communicatieprofessionals

 

Door: van Paragraaf. Op Posted on 4 januari, 2011by

LettersGeen tekstgenre is zo aan regels gebonden als leesmateriaal voor basisschoolkinderen. Educatieve uitgevers verdringen zich om leesboekjes ‘op maat’ te leveren aan het onderwijs. Als schrijver wring je je dan maar weer in het strakke corset van de AVI-leesniveaus. Er zijn steeds meer professionals in schrijvers-, uitgevers- en onderwijsland die vinden dat AVI te veel gewicht krijgt bij de keuze van geschikt leesmateriaal.

Wat is AVI?

AVI (Analyse Voor Individualiseringsnormen) is een aanduiding voor het technisch leesniveau van kinderen. Bij technisch lezen leren kinderen alle klanken van de Nederlandse taal. Het AVI-niveau wordt op 2 manieren gebruikt:

  • Om de leestechnische moeilijkheidsgraad van een tekst aan te geven.
  • Als test voor het leestechnische niveau van kinderen.

Leestechnisch onderwijs

Niet alle leerlingen leren in hetzelfde tempo lezen. De AVI-leesniveaus helpen hierbij: hiermee kun je als leerkracht elk kind toch oefenmateriaal op maat geven. Zeker in de eerste jaren leesonderwijs, wanneer kinderen klankzuivere woorden aanleren, is dat belangrijk. In hun oefenmateriaal komt dan bijvoorbeeld nog niet het woord ‘bed’ voor, want de ‘d’ aan het eind spreek je uit als ‘t’. ‘Ja’ mag evenmin, omdat de ‘a’ daarin wordt uitgesproken als ‘aa’. Bij het voortgezet technisch lezen leren kinderen onder meer hoe ze open lettergrepen en leenwoorden moeten uitspreken en lezen. Na het midden van groep 6 kennen leerlingen in principe alle leesmoeilijkheden en kunnen ze op technisch niveau elke tekst aan. Dat wil zeggen: ze kunnen elke tekst voorlezen – wat niet automatisch wil zeggen dat ze begrijpen wat er staat.

Puzzelen met tekst en inhoud

Het zal duidelijk zijn dat je als schrijver van AVI-oefenmateriaal behoorlijk moet puzzelen met woordlengte, lettercombinaties en het aantal woorden per zin. Je krijgt dan van je uitgever bijvoorbeeld deze instructies mee naar huis, als je een verhaal wilt schrijven voor groep 3 van de basisschool:

  • korte zinnen en 1 zin per regel;
  • eenlettergrepige woorden;
  • Geen woorden die eindigen op: -b, -nk, -ng, -dt, -ch, -cht, -eeuw, -ieuw, -auw of –ouw;
  • Wel toegestaan zijn woorden die beginnen met sch- of eindigen op –aai, -ooi, -rd, -nd, of –ld.

Het vergt veel creativiteit en doorzettingsvermogen om desondanks een boeiend verhaal te schrijven. Een verhaal moet inhoudelijk ook iets voorstellen, want tegelijk met technisch lezen leren kinderen ook begrijpend lezen.

Slechte en onprettige schrijfstijl

Meisje leest

De werkgroep Jeugdboekenschrijvers van de Vereniging van Letterkundigen (VvL) moppert over de strakke AVI-regels. Met name over de nieuwe AVI-normen die in 2008 werden ingevoerd voor de hogere leesniveaus. Het grootste probleem was volgens hen dat het AVI Plusniveau (niveau van groep 8 en hoger) aansluit bij zinnen die bestaan uit meer dan 14 woorden. Dit is veel te lang, vooral voor fictieve teksten. In de praktijk schrijven jeugdboekenschrijvers vanzelf op niveau AVI 7 à 8 (oud). Ze schrijven niet op de hoogste niveaus, omdat dit geen prettige stijl voor kinderen is.

Het AVI-niveau van de boeken die in 2009 een Gouden of Zilveren Griffel wonnen, zet de mening van jeugdboekenschrijvers kracht bij. Op één non-fictieboek na blijven alle winnende literaire jeugdboeken ‘hangen’ op AVI-niveau E6 of lager.

Begrijpend lezen is het doel

Zijn die AVI-normen dan wel genoeg op de praktijk gestoeld? Niet volgens onderwijsbestuurder Chris Lindlhout (PCSO): “Door het centraal stellen van de AVI-score wordt voorbij gegaan aan het uiteindelijke doel van het leren lezen, namelijk: we leren lezen om (later) allerlei teksten te kunnen begrijpen. Niet om later te kunnen voorlezen.” Begrijpend lezen is het hoofddoel. Ook hiervoor heeft CITO overigens een norm: de CLIB-norm.

Rem op ontwikkeling van kinderliteratuur

Andere vraag: staan de AVI-normen de productie van kwalitatieve, inhoudelijk goede teksten in de weg? Ja, zegt de Werkgroep Jeugdboekenschrijvers. Zij stellen dat auteurs gedwongen worden zinnen aan elkaar te plakken en ingewikkelde woorden te gebruiken. Alles om op maat geschreven boeken voor de hoogste AVI-niveaus toch te bereiken. Dit zorgt voor een slechte en onprettige schrijfstijl, die het leesplezier niet bevordert maar juist remt. AVI is geen onderwijsnorm meer, maar verworden tot een richtlijn voor ouders, boekhandelaren en vooral educatieve uitgeverijen.

Non-fictie

De werkgroep Jeugdboekenschrijvers zou willen dat er een aparte AVI-norm komt voor non-fictie voor kinderen.Opvallend genoeg lijken educatieve  uitgeverijen in die branche veel minder aan de AVI-regels te hechten. Meermalen heb ik uitgevers horen zeggen: “Ach, als kinderen eenmaal geïnteresseerd zijn in een bepaald onderwerp, spellen ze alle woorden toch wel.” Waarbij we als auteurs uiteraard wel de instructie kregen. We moesten beeldend en concreet schrijven, vanuit de belevingswereld van het kind, en stap voor stap van het bekende naar onbekende gaan.

Samenhang en tekstopbouw tellen mee bij leesbaarheid

De non-fictie-uitgevers krijgen steun vanuit wetenschappelijke hoek. Ondanks de ingrijpende vernieuwingen van het AVI-systeem in 2008 zijn dit soort leesbaarheidstests een beetje uit de tijd, vindt Veronique Hoste, onderzoekster aan de Hogeschool Gent. “Leesbaarheidsformules focussen te veel op de oppervlaktekenmerken van een tekst, zoals de gemiddelde woord- en zinslengte. Als je hersenen een tekst verwerken doen ze veel meer dan het decoderen van de oppervlaktevorm van woorden en zinnen.” Dat geldt dus ook voor kinderen: de formules kunnen wel voorspellen hoe goed een tekst technisch leesbaar is, maar of hij ook inhoudelijk goed te begrijpen is, is een ander verhaal.

Speelruimte

Een eventuele opvolger van de AVI-normen houdt ongetwijfeld rekening met alle kritiek. Als schrijver krijg je daarmee wat meer speelruimte: het stadium dat er alleen gekeken wordt naar losse woorden en aantal woorden per zin lijkt bijna voorbij. Misschien dat je je uitgever ervan kunt overtuigen dat het verstandig is om alvast een beetje op de zaken vooruit te lopen?

Verder lezen


Reacties

Geen reacties over “Weg met de AVI-leesniveaus?”

Schrijf een reactie

Op deze pagina kunnen geen comments worden geplaatst.